იოანე საბანისძის ჰაგიოგრაფიული ნაწარმოები „აბოს წამება“ მოგვითხრობს VIII საუკუნის არაბი ყმაწვილის, აბოს, ცხოვრებაზე, რომელმაც ქართლში ჩამოსვლის შემდეგ ნებაყოფლობით მიიღო ქრისტიანობა და ამ რწმენისთვის თავი გასწირა. ეს არის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაწარმოები ქართულ ლიტერატურაში, რომელიც გვაცნობს ქვეყნისთვის უმძიმეს პოლიტიკურ პერიოდს, როდესაც საქართველო არაბთა სახალიფოს ბატონობის ქვეშ იმყოფებოდა.
ისტორიული ფონი და აბოს მოგზაურობა
VIII საუკუნის საქართველო არაბთა შემოსევების გამო მძიმე მდგომარეობაში იყო. ქართლი პოლიტიკურად დამოკიდებული გახლდათ სახალიფოზე. სწორედ ამ დროს, არაბი წარჩინებული ერისთავის, ნერსეს მსახური, 17 წლის აბო, საქართველოში ჩამოდის. აბო განათლებული, გონიერი და კეთილშობილი ყმაწვილი იყო. იგი დაინტერესდა ქრისტიანული რელიგიით, საფუძვლიანად შეისწავლა წმინდა წერილი და საღვთისმეტყველო საკითხები, რის შედეგადაც მიიღო გადაწყვეტილება, დაეტოვებინა ისლამი და ქრისტიანობა ეღიარებინა.
ქრისტიანობის მიღება, დაპატიმრება და წამება
აბომ ქრისტიანობა საქართველოში მიიღო, თუმცა, იმის შიშით, რომ არაბები მას მოკლავდნენ, თბილისიდან აფხაზეთში გაიქცა, სადაც იმ დროს არაბთა გავლენა არ ვრცელდებოდა. აფხაზეთში მან სამი წელი გაატარა, მაგრამ გული არ უდგებოდა უცხოობაში ყოფნას. ის დაბრუნდა თბილისში, რათა ღიად ეღიარებინა თავისი რწმენა და ქრისტესთვის წამებულიყო.
თბილისში დაბრუნებული აბო არაბმა ხელქვეითებმა შეიპყრეს. მას სთხოვდნენ ისლამზე დაბრუნებას, რაზეც აბომ უარი განაცხადა. წამების შემდეგ, ქალაქის ცენტრში, მტკვრის სანაპიროზე, აბოს თავი მოჰკვეთეს და მისი სხეული დაწვეს, ნეშტი კი მტკვარში გადაყარეს. თქმულების თანახმად, იმ ადგილას, სადაც მისი ნეშტი მტკვარში ჩააგდეს, ნათელი სვეტი გამოჩნდა.
აბოსა და ნერსეს დახასიათება
- აბო: იგი წარმოადგენს ქრისტესთვის თავდადებული მოწამის იდეალურ სახეს. აბო არის გონიერი, სიმართლის მოყვარე და შეუპოვარი ადამიანი. მისი ნაბიჯი — დაბრუნება თბილისში, სადაც სიკვდილი ელოდა — მიანიშნებს არა მხოლოდ მის რელიგიურ სიმტკიცეზე, არამედ იმაზე, რომ იგი მზად იყო მსხვერპლშეწირვისთვის საკუთარი იდეალების დასაცავად.
- ნერსე ერისთავი: იგი არის ისტორიული პირი, რომელმაც აბო საქართველოში ჩამოიყვანა. ნერსე აბოს მიმართ მეგობრული იყო და იცავდა მას არაბებისგან, თუმცა თავად პოლიტიკურ გამოუვალ სიტუაციაში იმყოფებოდა, რაც კარგად წარმოაჩენს იმ დროის ქართველი დიდებულების მძიმე ყოფას დამპყრობლების პირობებში.
ნაწარმოების მთავარი იდეა და მნიშვნელობა
„აბოს წამების“ მთავარი იდეა არის რწმენის სიმტკიცე და თავისუფალი ნება. აბომ არჩევანი ნებაყოფლობით გააკეთა, რაც ნაწარმოებს განსაკუთრებულ ძალას ანიჭებს. იოანე საბანისძე გვიჩვენებს, რომ ქრისტიანობა არ არის მხოლოდ ტრადიცია, არამედ პიროვნული არჩევანი, რომელიც სიცოცხლის ფასადაც კი ღირს. ისტორიული თვალსაზრისით, ნაწარმოები ფასდაუდებელია, რადგან ის პირველწყაროა VIII საუკუნის საქართველოს პოლიტიკური და საზოგადოებრივი ცხოვრების შესახებ.
ქრონოლოგიური ცხრილი
| მოვლენა | აღწერა |
| VIII საუკუნე | არაბთა ბატონობა საქართველოში. |
| აბოს ჩამოსვლა | 17 წლის აბო ჩამოდის ქართლში ნერსესთან ერთად. |
| ქრისტიანობის მიღება | აბო იღებს ქრისტიანობას, მიდის აფხაზეთში. |
| თბილისში დაბრუნება | აბო ბრუნდება თბილისში მოწამეობრივი სიკვდილისთვის. |
| წამება | აბოს თავის მოკვეთა და დაწვა (786 წელი). |
დასკვნა საკლასო დავალებისთვის
„აბოს წამება“ არ არის მხოლოდ რელიგიური ტექსტი; ეს არის ისტორიული დოკუმენტი, რომელიც აღწერს ადამიანის მიერ საკუთარი იდენტობის პოვნის რთულ გზას. მოსწავლეებისთვის მნიშვნელოვანია გაიაზრონ, რომ აბომ დაამტკიცა — ნებისმიერ დროს, ნებისმიერ გარემოში, ადამიანს აქვს უნარი, დაიცვას საკუთარი ღირებულებები, რაც ამ ნაწარმოებს დღესაც აქტუალურს ხდის.
დავალება: შეადარეთ აბოს არჩევანი შუშანიკის არჩევანს. რაში ჰგვანან და რით განსხვავდებიან მათი მოწამეობრივი გზები?
