მიხეილ ჯავახიშვილის „ჯაყოს ხიზნები“ არ არის უბრალოდ წიგნი — ეს არის ერის დიაგნოზი. რომანი გვიჩვენებს ორ უკიდურესობას: გადაგვარებულ, უსუსურ ინტელიგენციას (თეიმურაზ ხევისთავი) და მტაცებელ, პრიმიტიულ, მაგრამ სასიცოცხლო ენერგიით სავსე ძალას (ჯაყო ჯივაშვილი).
პერსონაჟთა ანატომია: ორი სამყაროს შეჯახება
თუ ამ ორ პერსონაჟს „ფორმულის“ სახით გამოვსახავთ, მივიღებთ შემდეგს:
- თეიმურაზი: ცოდნა−მოქმედება=ნული
- ჯაყო: ინსტინქტი+აგრესია=აბსოლუტური ძალაუფლება
თეიმურაზ ხევისთავი — „მოკვდავი ინტელექტი“
თეიმურაზი არის ადამიანი, რომელმაც ყველაფერი იცის, მაგრამ არაფერი შეუძლია. ის მხოლოდ წიგნებში ცხოვრობს, მაშინ როცა რეალური სამყარო მის გარშემო ინგრევა. მისი ტრაგედია ისაა, რომ საკუთარი უსუსურობით მან არა მხოლოდ თავი, არამედ საყვარელი ქალი (მარგო) და სამშობლოც გასწირა.
ჯაყო ჯივაშვილი — „გამარჯვებული ბარბაროსი“
ჯაყო არ კითხულობს წიგნებს, ის კითხულობს ადამიანების სისუსტეებს. ის მტაცებელია, რომელმაც იცის, როდის უნდა დაარტყას. ჯავახიშვილმა ჯაყოს სახით შექმნა პერსონაჟი, რომელიც ყველანაირ მორალზე მაღლა საკუთარ მუცელსა და ძალაუფლებას აყენებს.
რატომ არის ეს რომანი დღეს უფრო აქტუალური?
ბევრი ფიქრობს, რომ „ჯაყოს ხიზნები“ მხოლოდ 1920-იანი წლების საქართველოზეა. სინამდვილეში, ეს არის მარადიული გაფრთხილება:
- ინტელექტუალური უმოქმედობა: დღესაც, როცა „თეიმურაზები“ მხოლოდ სოციალურ ქსელებში პოსტავენ და რეალურ ცვლილებებს ერიდებიან, „ჯაყოები“ ჩუმად ეუფლებიან რესურსებსა და ძალაუფლებას.
- მარგო — როგორც სიმბოლო: მარგო არის ქვეყანა, კულტურა, ღირებულებები, რომელსაც ინტელიგენცია ვერ იცავს და ბოლოს ბარბაროსი ეპატრონება.
- პოპულიზმი vs განათლება: ჯაყო საუბრობს იმ ენაზე, რომელიც „მასებს“ ესმით. თეიმურაზის მაღალფარდოვანი სიტყვები კი ცარიელი ჰაერია.
მთავარი გაკვეთილი მოსწავლეებისთვის
რომანი გვასწავლის, რომ განათლებას ძალის გარეშე და ძალას განათლების გარეშე მხოლოდ ნგრევა მოაქვს. ნამდვილი გამარჯვება ამ ორი საწყისის ბალანსშია.
