გიგრძვნიათ ოდესმე, რომ გაკვეთილს კითხულობთ, მაგრამ აზრი თავში არ გრჩებათ? ან გამოცდის წინ მთელი ღამე მეცადინეობთ, მეორე დღეს კი თითქოს ყველაფერი გავიწყდებათ? ეს პრობლემა ნაცნობია თითქმის ყველა მოსწავლისა და სტუდენტისთვის.
სინამდვილეში, პრობლემა არა თქვენს მეხსიერებაში, არამედ ინფორმაციის დამახსოვრების არასწორ მეთოდშია. ტვინი კუნთივითაა — თუ მას სწორად ავარჯიშებთ, ის საოცარ შედეგებს მოგცემთ. უბრალო წაკითხვა და გადამეორება (ზუთხვა) ყველაზე არაეფექტური გზაა.
ამ სტატიაში გაგიზიარებთ 5 მეცნიერულად დადასტურებულ მეთოდს, მათ შორის მნემონიკის ტექნიკებს, რომლებიც დაგეხმარებათ ისწავლოთ უფრო სწრაფად, ხარისხიანად და რაც მთავარია — სახალისოდ.
1. ფეინმანის ტექნიკა: „ასწავლე სხვას“
ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკოსი, რიჩარდ ფეინმანი ამბობდა: „თუ რაღაცის მარტივად ახსნა არ შეგიძლია, ესე იგი, ის კარგად არ გესმის“.
ეს მეთოდი საუკეთესოა რთული მასალის გასააზრებლად. როდესაც ჩვენ ინფორმაციას უბრალოდ ვიღებთ (ვკითხულობთ), ტვინი პასიურ რეჟიმშია. მაგრამ როდესაც ვცდილობთ ეს ინფორმაცია სხვას გადავცეთ, ტვინი აქტიურდება და იძულებულია ინფორმაცია დაალაგოს.
როგორ გამოვიყენოთ:
- წაიკითხეთ გაკვეთილი.
- წარმოიდგინეთ, რომ ეს თემა უნდა აუხსნათ 10 წლის ბავშვს (ან რეალურად აუხსენით მეგობარს/ოჯახის წევრს).
- გამოიყენეთ მარტივი ენო, მოერიდეთ რთულ ტერმინებს.
- თუ ახსნისას სადმე გაიჭედეთ, ეს ნიშნავს, რომ სწორედ ის მონაკვეთი არ გაქვთ კარგად გააზრებული. დაბრუნდით წიგნთან და გადაიკითხეთ მხოლოდ ის ადგილი.
2. მნემონიკა: აკრონიმები და ასოციაციები
მნემონიკა არის ტექნიკების ნაკრები, რომელიც გვეხმარება ინფორმაციის ხელოვნურად დამახსოვრებაში ასოციაციების გზით. ეს განსაკუთრებით ეფექტურია სიების, თარიღების ან ტერმინების დასამახსოვრებლად.
ყველაზე გავრცელებული ფორმაა აკრონიმები: შექმენით სიტყვა ან ფრაზა იმ ჩამონათვალის პირველი ასოებისგან, რომელიც უნდა დაიმახსოვროთ.
- მაგალითი (ფიზიკა): ცისარტყელას ფერების თანმიმდევრობის დასამახსოვრებლად ხშირად იყენებენ ფრაზას: „წიინ, ნარინჯისფერი ყანჩა მღერის, ციურ ლალს ითხოვს“. (წითელი, ნარინჯისფერი, ყვითელი, მწვანე, ცისფერი, ლურჯი, იისფერი).
შეგიძლიათ შექმნათ თქვენი საკუთარი, სასაცილო ფრაზები. რაც უფრო უცნაურია ასოციაცია, მით უკეთ იმახსოვრებს ტვინი.
3. ვიზუალიზაცია და „მეხსიერების სასახლე“ (Memory Palace)
ეს უძველესი მეთოდია, რომელსაც ჯერ კიდევ ძველი ბერძენი ორატორები იყენებდნენ გრძელი სიტყვების დასამახსოვრებლად. ჩვენი ტვინი სურათებსა და სივრცეს ბევრად უკეთ იმახსოვრებს, ვიდრე მშრალ ტექსტს.
როგორ გამოვიყენოთ:
- წარმოიდგინეთ თქვენთვის კარგად ნაცნობი ადგილი (მაგალითად, თქვენი სახლი ან გზა სკოლიდან სახლამდე).
- გაკვეთილის მთავარი ფაქტები ან მოვლენები „განათავსეთ“ ამ გზაზე კონკრეტულ ადგილებში.
- მაგალითად, ისტორიის სწავლისას: წარმოიდგინეთ, რომ შემოსასვლელ კარზე დავით აღმაშენებლის თარიღები წერია, დივანზე თამარ მეფე ზის, სამზარეულოში კი ერეკლე მეორეა.
- გამოცდის დროს, გონებაში უბრალოდ „გაიარეთ“ თქვენს სახლში და ინფორმაცია თავისით ამოტივტივდება.
4. აქტიური გახსენება (Active Recall)
უმეტესობა ჩვენგანი სწავლისას ასე იქცევა: კითხულობს ტექსტს, მერე კიდევ კითხულობს და ასე რამდენჯერმე. ეს არის პასიური სწავლა და ძალიან არაეფექტურია.
ამის ნაცვლად, გამოიყენეთ „აქტიური გახსენება“. წაიკითხეთ აბზაცი, შემდეგ დახურეთ წიგნი და შეეცადეთ გონებაში (ან ხმამაღლა) აღადგინოთ, რაც წაიკითხეთ.
- რჩევა: გაკვეთილის ბოლოს მოცემულ კითხვებს ნუ დატოვებთ უყურადღებოდ. შეეცადეთ მათ პასუხი გასცეთ წიგნში ჩახედვის გარეშე. ყოველი ასეთი მცდელობა ამყარებს ნეირონულ კავშირებს ტვინში.
5. „დაქუცმაცების“ მეთოდი (Chunking)
ჩვენი მოკლევადიანი მეხსიერება შეზღუდულია. მას არ შეუძლია ერთდროულად დიდი მოცულობის ინფორმაციის დამუშავება. ამიტომ, თუ ცდილობთ 10 გვერდიანი გაკვეთილი ერთბაშად ისწავლოთ, ტვინი „გადაიწვება“.
გამოსავალი: დაყავით დიდი მასალა პატარა, ლოგიკურ ნაწილებად (ქანკებად).
- ნუ ეცდებით დაიმახსოვროთ მთლიანი ლექსი ერთდროულად. ისწავლეთ თითო-თითო სტროფი.
- ისტორიული მოვლენა დაყავით ეტაპებად: მიზეზები, მიმდინარეობა, შედეგები.
დაამუშავეთ ერთი პატარა მონაკვეთი კარგად, შეისვენეთ 5 წუთი და მხოლოდ შემდეგ გადადით მეორეზე.
დასკვნა
სწავლა არ უნდა იყოს ტანჯვა. ზემოთ ჩამოთვლილი მეთოდები თავიდან შეიძლება უჩვეულოდ მოგეჩვენოთ, მაგრამ ცოტაოდენი ვარჯიშის შემდეგ ნახავთ, რომ გაკვეთილების მომზადებას გაცილებით ნაკლებ დროს ანდომებთ, ხოლო ინფორმაცია თავში ბევრად დიდხანს გრჩებათ. სცადეთ დღესვე!
