ვის ეძღვნება ილია ჭავჭავაძის „განდეგილი“? – ისტორია და მნიშვნელობა

ილია ჭავჭავაძის შემოქმედებაში პოემა „განდეგილი“ (1883 წ.) ერთ-ერთი ყველაზე ღრმა ფილოსოფიური ნაწარმოებია. ხშირად, მოსწავლეები და მკითხველები ინტერესდებიან არა მხოლოდ პოემის შინაარსით, არამედ მისი შექმნის ისტორიითა და ადრესატით.

ამ სტატიაში ზუსტად გიპასუხებთ კითხვაზე, თუ ვის მიუძღვნა ილიამ ეს უკვდავი ქმნილება და რატომ არის ეს ფაქტი მნიშვნელოვანი.

პასუხი: ვის ეძღვნება პოემა?

ილია ჭავჭავაძემ პოემა „განდეგილი“ მიუძღვნა თავის მეუღლესა და უახლოეს მეგობარს, ოლღა გურამიშვილს.

ნაწარმოების თავფურცელზე, ტრადიციულად, გვხვდება წარწერა:

„ოლღა თადეოზის ასულს ჭავჭავაძისას“

ვინ იყო ოლღა გურამიშვილი?

ოლღა არ იყო მხოლოდ ილიას მეუღლე. ის იყო მისი თანამებრძოლი, „წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების“ აქტიური წევრი და ილიას ყველა წამოწყების სულისჩამდგმელი. ილია მას ხშირად მოიხსენიებდა, როგორც თავის მფარველ ანგელოზს. „განდეგილის“ მიძღვნა კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს იმ სულიერ სიახლოვეს, რომელიც ამ ორ ადამიანს შორის არსებობდა.

რატომ „განდეგილი“? – პოემის მოკლე შინაარსი და იდეა

იმისათვის, რომ გავიგოთ, რატომ არის ეს ნაწარმოები ასე მნიშვნელოვანი, უნდა გადავავლოთ თვალი მის სიუჟეტს.

სიუჟეტი: მოქმედება ხდება ყაზბეგში, მყინვარწვერზე, ბეთლემის გამოქვაბულში. იქ ცხოვრობს ბერი (განდეგილი), რომელმაც უარყო საერო ცხოვრება და ღმერთთან სიახლოვის იმედით მარტოობაში გადაიხვეწა. ერთ დღეს მასთან თავს შეაფარებს გზააბნეული მწყემსი ქალი. ქალის გამოჩენა ბერში მიძინებულ ადამიანურ გრძნობებსა და ვნებას აღვიძებს. განდეგილი მარცხდება — მისი რწმენა, რომელიც ცხოვრებისგან მოწყვეტას ემყარებოდა, ყალბი აღმოჩნდება.

მთავარი სათქმელი: ილია ჭავჭავაძე ამ პოემით უპირისპირდება ცრუ-ასკეტიზმს. მისი აზრით:

• ღმერთი სიცოცხლეშია და არა სიკვდილში.
• ადამიანი ვერ ემსახურება ღმერთს, თუ ის გაურბის ადამიანებს და საზოგადოებრივ ტკივილს.
• განდეგილის ტრაგედია ისაა, რომ მან სცადა ბუნების კანონების (სიყვარულის, სიცოცხლის) უარყოფა, რამაც საბოლოოდ მისი სულიერი დაცემა გამოიწვია.

საინტერესო ფაქტები პოემაზე

1. ლეგენდა საფუძვლად: პოემას საფუძვლად უდევს ყაზბეგში გავრცელებული რეალური ლეგენდა ბერზე, რომელიც მწყემსმა ქალმა აცდუნა. ეს ამბავი ილიამ მოგზაურობისას მოისმინა (ზოგიერთი ცნობით, ალექსანდრე ყაზბეგისგან).
2. „მგზავრის წერილების“ გაგრძელება: იდეურად, „განდეგილი“ ეხმიანება ილიას ადრეულ ნაწარმოებს „მგზავრის წერილები“, სადაც ის ამბობს: „მოძრაობა და მხოლოდ მოძრაობა არის ქვეყნის ღონე და სიცოცხლე“. განდეგილი კი სწორედ უძრაობასა და გაქცევას განასახიერებს.