1918 წლის 26 მაისს, 117-წლიანი რუსული იმპერიული მმართველობის შემდეგ, საქართველომ დამოუკიდებლობა აღადგინა. ნოე ჟორდანიას მთავრობამ შექმნა სახელმწიფო, რომელიც ევროპული ღირებულებების ნამდვილ ოაზისს წარმოადგენდა კავკასიაში.
პირველი რესპუბლიკამ სულ რაღაც 1028 დღე (3 წელზე ნაკლები) იარსება, თუმცა ამ მოკლე დროში მოახერხა ისეთი რეფორმების გატარება, რომლებზეც მაშინდელი ევროპის წამყვანი სახელმწიფოები მხოლოდ ოცნებობდნენ.
გთავაზობთ 5 ნაკლებად ცნობილ და შთამბეჭდავ ფაქტს საქართველოს პირველი დემოკრატიული რესპუბლიკის შესახებ.
1. 5 ქალი პარლამენტარი 1919 წელს
სანამ აშშ-ში, საფრანგეთსა და შვეიცარიაში ქალები ხმის უფლებისთვის იბრძოდნენ, 1918 წელს საქართველომ კონსტიტუციურად დაამტკიცა საყოველთაო საარჩევნო უფლება. 1919 წლის დამფუძნებელი კრების (პარლამენტის) არჩევნებში მონაწილეობა მიიღეს ქალებმა და 130 დეპუტატს შორის 5 ქალი აირჩიეს. ესენი იყვნენ: მინადორა ორჯონიკიძე-ტოროშელიძე, ელეონორა ტერ-ფარსეგოვა-მახვილაძე, კრისტინე შარაშიძე, ანა სოლოღაშვილი და ლიზა ნაკაშიძე-ბოლქვაძე. ისინი აქტიურად მონაწილეობდნენ კანონშემოქმედებით პროცესში და ქვეყნის მართვაში.
2. სიკვდილით დასჯის სრული გაუქმება
საქართველოს 1921 წლის კონსტიტუცია, რომელიც საბჭოთა ოკუპაციამდე სულ ოთხი დღით ადრე, 21 თებერვალს მიიღეს, იურიდიული შედევრი იყო. ყველაზე პროგრესული ნაბიჯი სიკვდილით დასჯის გაუქმება გახლდათ. კონსტიტუცია კრძალავდა ადამიანის წამებას, იცავდა ეთნიკური უმცირესობების უფლებებს და უზრუნველყოფდა უფასო საბაზო განათლებას. იმდროინდელი ევროპისთვის (სადაც სიკვდილით დასჯა თითქმის ყველგან კანონიერი იყო), ეს წარმოუდგენლად ჰუმანური აქტი იყო.
3. რეგულარული არმია vs სახალხო გვარდია
ახალგაზრდა სახელმწიფოს თავდაცვის სისტემა საკმაოდ სპეციფიკური იყო. არსებობდა ორი პარალელური ძალა: რეგულარული არმია (რომელსაც ხელმძღვანელობდნენ პროფესიონალი, სამხედრო განათლების მქონე ოფიცრები, მაგალითად, გენერალი გიორგი კვინიტაძე) და სახალხო გვარდია (რომელსაც ვალიკო ჯუღელი მეთაურობდა). მმართველ სოციალ-დემოკრატიულ პარტიას პროფესიონალი სამხედროების ეშინოდა (სამხედრო გადატრიალების საფრთხის გამო), ამიტომ ისინი უკეთესად აფინანსებდნენ და შეიარაღებით ამარაგებდნენ პარტიულ „სახალხო გვარდიას“. ისტორიკოსების აზრით, ამ შიდა უნდობლობამ და ძალების დაქსაქსვამ 1921 წლის თებერვალ-მარტის ომში დამღუპველი როლი ითამაშა.
4. საქართველოს საზღვრები გაცილებით დიდი იყო
პირველი დემოკრატიული რესპუბლიკის ტერიტორია მნიშვნელოვნად აღემატებოდა დღევანდელ საზღვრებს. ის მოიცავდა დაახლოებით 107,600 კვადრატულ კილომეტრს (დღეს 69,700 კვ.კმ-ია). ისტორიული რუკების მიხედვით, საქართველოს იურისდიქციაში შედიოდა ტაო-კლარჯეთის ნაწილი (ართვინისა და არდაგანის ოლქები), ასევე სოჭის ოკრუგი, რომელიც ქართულმა ჯარმა გენერალ გიორგი მაზნიაშვილის მეთაურობით დაიკავა თეთრგვარდიელთაგან თავდასაცავად.
5. გერმანული და ბრიტანული ჯარები თბილისში
დამოუკიდებლობის გამოცხადებისთანავე, საქართველომ უსაფრთხოების გარანტიები გერმანიის იმპერიისგან მიიღო. 1918 წელს საქართველოში შემოვიდა გერმანული სამხედრო ექსპედიცია ფონ კრესენშტაინის მეთაურობით, რომელმაც ქვეყანა ოსმალეთის აგრესიისგან იხსნა. პირველ მსოფლიო ომში გერმანიის დამარცხების შემდეგ, ისინი ბრიტანულმა საოკუპაციო კორპუსმა ჩაანაცვლა. თბილისისა და ბათუმის ქუჩებში იმ პერიოდში ხშირად ნახავდით გერმანულ და ბრიტანულ უნიფორმიან ჯარისკაცებს, რომლებიც ქართული სახელმწიფოს სტაბილურობას იცავდნენ.
დასკვნა: პირველი რესპუბლიკა არ იყო უნაკლო, მას ჰქონდა მძიმე ეკონომიკური და პოლიტიკური გამოწვევები. თუმცა, იმ იდეალებმა და სახელმწიფოებრივმა ხედვამ, რაც 1918-1921 წლებში დაითესა, მყარი საძირკველი შეუქმნა თანამედროვე საქართველოს დამოუკიდებლობას.
