საქართველოს ისტორიის სასკოლო პროგრამაში 1918-1921 წლების პირველი დემოკრატიული რესპუბლიკის პერიოდი ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი თავია. სამწლიანი დამოუკიდებლობის შემდეგ, ახალგაზრდა სახელმწიფოს გადარჩენისთვის უთანასწორო ბრძოლაში ჩაბმა მოუწია.
1921 წლის თებერვლის მოვლენები არ არის მხოლოდ მშრალი ისტორიული ფაქტი — ეს არის თავგანწირვის, სამხედრო სტრატეგიისა და ტრაგიკული ფინალის ისტორია, რომლის ეპიცენტრიც თბილისის მისადგომებთან, კოჯორსა და ტაბახმელაში მდებარეობდა.
რატომ კოჯორი და ტაბახმელა? (სტრატეგიული სიმაღლეები)
1921 წლის 11 თებერვალს საბჭოთა რუსეთის მე-11 წითელი არმია საქართველოში შემოიჭრა. მტერმა რამდენიმე მიმართულებით დაარტყა, თუმცა მთავარი სამიზნე დედაქალაქი იყო.
თბილისის ასაღებად წითელ არმიას სჭირდებოდა სტრატეგიული სიმაღლეების — კოჯრისა და ტაბახმელას დაკავება. ვინც ამ სიმაღლეებს აკონტროლებდა, ფაქტობრივად, მთელ ქალაქს აკონტროლებდა. სწორედ ამიტომ, ქართულმა სარდლობამ (გენერალ გიორგი კვინიტაძის მეთაურობით) თავდაცვის მთავარი ხაზი ამ მიმართულებით გაავლო.
ვინ იყვნენ იუნკერები?
სწორედ ტაბახმელას ფრონტზე გაიგზავნა ქართული არმიის ყველაზე ელიტარული, მაგრამ ასაკით ყველაზე ახალგაზრდა ნაწილი — თბილისის სამხედრო სკოლის კურსანტები, ე.წ. იუნკერები.
ისინი 18-დან 20 წლამდე ასაკის ახალგაზრდები იყვნენ. მიუხედავად მცირერიცხოვნებისა (დაახლოებით 160 იუნკერი) და ყინვიანი ამინდისა, მათ წარმოუდგენელი წინააღმდეგობა გაუწიეს რუსულ ნაწილებს. 17-24 თებერვლის განმავლობაში, იუნკერებმა არაერთხელ მოიგერიეს მტრის მასიური იერიში და ხელჩართულ ბრძოლებშიც კი გადავიდნენ. მათი დისციპლინისა და ტაქტიკური მომზადების წყალობით, წითელმა არმიამ ტაბახმელას ხაზის გარღვევა ვერ შეძლო.
მარო მაყაშვილი — დამოუკიდებლობის სიმბოლო
კოჯორ-ტაბახმელას ბრძოლებზე საუბრისას შეუძლებელია გვერდი ავუაროთ მარო მაყაშვილს. 19 წლის სტუდენტი, რომელიც ფრონტზე წითელი ჯვრის მოწყალების დად წავიდა.
მარო არ იბრძოდა იარაღით ხელში, თუმცა ის ფრონტის წინა ხაზზე, თხრილებში ეხმარებოდა დაჭრილ ქართველ ჯარისკაცებს. 19 თებერვალს ის ყუმბარის ნამსხვრევით დაიღუპა და იქცა პირველ ქალად, რომელსაც საქართველოს ეროვნული გმირის წოდება მიენიჭა. მისი დღიურები დღემდე რჩება იმ უმძიმესი დღეების ყველაზე ავთენტურ და ემოციურ დოკუმენტად.
საბოლოო შედეგი და მთავარი სათქმელი
მიუხედავად იმისა, რომ იუნკერებმა და ქართულმა რეგულარულმა ჯარმა თბილისის გარშემო პოზიციები (მათ შორის ტაბახმელა) შეინარჩუნეს, საერთო ფრონტის სხვა უბნებზე შექმნილი კრიტიკული მდგომარეობის გამო, 24 თებერვალს მთავრობამ და სარდლობამ თბილისის დატოვების გადაწყვეტილება მიიღო. 25 თებერვალს დედაქალაქში წითელი არმია შემოვიდა.
რატომ არის ეს თემა მნიშვნელოვანი დღეს? კოჯორ-ტაბახმელას ბრძოლა გვაჩვენებს, რომ საქართველოს ოკუპაცია არ მომხდარა უბრძოლველად. იუნკერების ისტორია არის მაგალითი იმისა, თუ როგორ შეიძლება მცირერიცხოვანმა, მაგრამ მოტივირებულმა ძალამ წინააღმდეგობა გაუწიოს უზარმაზარ სამხედრო მანქანას. ეს არის თავისუფლებისთვის ბრძოლის სიმბოლო, რომელიც ყველა თაობისთვის აქტუალური უნდა იყოს.
