ბავშვებს შორის ძალადობა: როდის სცდება კონფლიქტი ჩვეულებრივ უთანხმოებას?

ბავშვებს შორის უთანხმოება ურთიერთობის ნაწილია, მაგრამ დარტყმა, მუქარა, დამცირება ან მუდმივი გარიყვა ზრდასრულის ყურადღებას საჭიროებს. მთავარი კითხვაა, შეუძლიათ თუ არა ბავშვებს უსაფრთხოდ დაიცვან საკუთარი საზღვრები. როდესაც ერთი მათგანი შიშობს ან მეორე ძალაუფლებას იყენებს, მხოლოდ შერიგების მოთხოვნა საკმარისი არ არის.

კონფლიქტი თუ ბულინგი?

კონფლიქტი შეიძლება წარმოიშვას მაშინ, როდესაც ბავშვებს განსხვავებული სურვილები აქვთ: ორივეს ერთი ნივთი უნდა ან თამაშის წესებზე ვერ თანხმდებიან. თუ მხარეებს მსგავსი შესაძლებლობა აქვთ, საკუთარი აზრი გამოხატონ და არც ერთს მეორის არ ეშინია, ზრდასრულს შეუძლია მათ უსაფრთხო შეთანხმებაში დაეხმაროს.

ბულინგი არის არასასურველი აგრესიული ქცევა, რომელსაც თან ახლავს ძალთა რეალური ან აღქმული უთანასწორობა და რომელიც მეორდება ან განმეორების პოტენციალი აქვს. ძალაუფლების წყარო შეიძლება იყოს ფიზიკური უპირატესობა, პოპულარობა, ჯგუფის მხარდაჭერა ან პირადი ინფორმაციის გამოყენება. მსხვერპლის თვალით დანახული შიში მნიშვნელოვანია.

ერთჯერადი მძიმე შემთხვევაც საჭიროებს დაუყოვნებელ რეაგირებას, თუნდაც ბულინგის განმარტებას ჯერ არ აკმაყოფილებდეს. ფიზიკური დაზიანება, იძულება ან კონკრეტული მუქარა ჩვეულებრივ უთანხმოებად არ უნდა ჩაითვალოს. ფაქტის შეფასებამდე ბავშვების უსაფრთხოება პირველ ადგილზე დგას.

როგორ ვლინდება ბავშვებს შორის ძალადობა

ფიზიკური ძალადობა შეიძლება იყოს დარტყმა, ხელის კვრა, ნივთის ძალით წართმევა ან გზის გადაკეტვა. სიტყვიერი ძალადობა მოიცავს შეურაცხყოფას, მუქარას და დამცინავი მეტსახელის განზრახ გამოყენებას. ზოგჯერ ბავშვი დაზიანებაზე არ საუბრობს, რადგან ეშინია, რომ ჩივილი მდგომარეობას გააუარესებს.

სოციალური ძალადობა ნაკლებად შესამჩნევია: თანაკლასელის განზრახ გარიყვა, მის შესახებ დამაზიანებელი ჭორის გავრცელება ან სხვების დარწმუნება, რომ მას არ ესაუბრონ. ონლაინ სივრცეში დამცირება შეიძლება ჯგუფურ ჩატში, ფოტოს გაზიარებით ან შეურაცხმყოფელი შეტყობინებით გაგრძელდეს. ციფრული გარემო შინაარსის სწრაფად გავრცელებას უწყობს ხელს.

ყველა არასასიამოვნო შემთხვევას ერთნაირი სახელის დარქმევა საჭირო არ არის. თუმცა მნიშვნელოვანია ზიანის, განმეორების, ძალთა ბალანსისა და ბავშვის უსაფრთხოების შეფასება. სიტყვები „ბავშვები არიან და თავად მოაგვარებენ“ ზრდასრულს პასუხისმგებლობისგან არ ათავისუფლებს.

რა ნიშნებს შეიძლება მიაქციოს მშობელმა ყურადღება?

ბავშვი შეიძლება აღარ ისურვებდეს სკოლაში წასვლას, შეცვალოს ჩვეული მარშრუტი ან დასვენებაზე მარტო დარჩეს. ზოგჯერ ჩნდება ძილის დარღვევა, გაღიზიანება, თავის ან მუცლის ტკივილის შესახებ ჩივილები. ნივთების ხშირი დაკარგვა ან დაზიანებაც შეიძლება გახდეს მშვიდი საუბრის მიზეზი.

ეს ნიშნები თავისთავად არ ამტკიცებს ძალადობას და შესაძლოა სხვა მიზეზიც ჰქონდეს. მშობელმა დასკვნის გამოტანის ნაცვლად ღია კითხვები უნდა დასვას: „როგორ ჩაიარა შესვენებამ?“, „ვინ არის შენთან, როცა თავს უხერხულად გრძნობ?“ ბავშვს პასუხისთვის დრო სჭირდება და არ უნდა იგრძნოს, რომ დაკითხვაზეა.

რა უნდა გააკეთოს ზრდასრულმა შემთხვევის დროს

პირველი ნაბიჯია ქცევის შეჩერება და ბავშვების უსაფრთხოდ განცალკევება. საჭიროებისას მიმართეთ სამედიცინო დახმარებას. უშუალო საფრთხის, სერიოზული დაზიანების ან იარაღით მუქარის შემთხვევაში დაუკავშირდით გადაუდებელ სამსახურებს. ზრდასრულმა თავად არ უნდა გაზარდოს დაძაბულობა ყვირილით ან ძალის გამოყენებით.

შემდეგ თითოეულ ბავშვს ცალ-ცალკე გაესაუბრეთ, მშვიდ გარემოში. სხვა ბავშვების წინ გამოკითხვამ შეიძლება გამოიწვიოს შიში ან ერთმანეთის პასუხების გამეორება. მოისმინეთ რა მოხდა, სად მოხდა, ვინ დაინახა და ჰქონდა თუ არა შემთხვევას წინაისტორია. არ აიძულოთ ბავშვები მაშინვე მოიბოდიშონ ან ერთმანეთის წინაშე შერიგდნენ.

თუ საქმე ბულინგს ეხება, დაზარალებულის მოძალადესთან იძულებითი პირისპირ შეხვედრა ან თანაბარ მხარეებად წარმოდგენა შესაძლოა საზიანო იყოს. პასუხისმგებელმა ზრდასრულებმა უნდა განსაზღვრონ უსაფრთხოების გეგმა, შეატყობინონ შესაბამის მშობლებს და ბავშვის პირადი ინფორმაცია დაიცვან.

როგორ ითანამშრომლონ ოჯახმა და სკოლამ

მშობელს შეუძლია დამრიგებელს ან ადმინისტრაციას წერილობით მიაწოდოს ფაქტები: თარიღები, ადგილი, ბავშვის მონათხრობი და ხელმისაწვდომი მასალა. ონლაინ შემთხვევისას შეინახეთ შეტყობინებები ან ეკრანის სურათები, მაგრამ ნუ გაავრცელებთ ბავშვის პირად ინფორმაციას ფართოდ. შეხვედრაზე იკითხეთ, ვინ არის პასუხისმგებელი რეაგირებაზე და როდის მოხდება შედეგის შეფასება.

შეთანხმება სასარგებლოა მაშინ, როდესაც კონკრეტულია: სად იქნება ზრდასრულის ზედამხედველობა, ვის მიმართავს ბავშვი და როგორ შემოწმდება უსაფრთხოება. რამდენიმე დღის ან შეთანხმებული ვადის შემდეგ კვლავ დაელაპარაკეთ ბავშვს. ერთი შეხვედრა ყოველთვის არ ნიშნავს, რომ პრობლემა დასრულდა.

რა როლი აქვთ თანაკლასელებს?

ბავშვები ხშირად ხედავენ ისეთ შემთხვევებს, რომლებიც ზრდასრულებს გამოეპარებათ. მათ უნდა იცოდნენ, რომ დახმარების თხოვნა დასმენა არ არის. უსაფრთხო ნაბიჯია სანდო მასწავლებლისთვის ან მშობლისთვის მომხდარის მოყოლა. თუ უშუალო ჩარევა სახიფათოა, ბავშვს არ უნდა მოვთხოვოთ დაპირისპირება.

თანაკლასელს შეუძლია დაზარალებულს მოგვიანებით ჰკითხოს, როგორ არის, შესთავაზოს მასთან ერთად უფროსთან მისვლა და არ გააზიაროს დამამცირებელი ვიდეო ან კომენტარი. მხარდაჭერა შეიძლება მარტივი იყოს: ერთად დასხდომა ან საერთო აქტივობაში მიწვევა ბავშვს აჩვენებს, რომ მარტო არ არის.

როგორ შევამციროთ განმეორების რისკი

სკოლის წესები ყველასთვის გასაგები უნდა იყოს: რომელი ქცევა დაუშვებელია, როგორ მიიღება შეტყობინება და ვინ ამოწმებს შედეგს. წესის არსებობასთან ერთად მნიშვნელოვანია მისი თანმიმდევრული გამოყენება. შემთხვევის მონაწილე ყველა ბავშვს შეიძლება განსხვავებული დახმარება დასჭირდეს.

ბავშვებს ყოველდღიურ სიტუაციებში ასწავლეთ საზღვრების პატივისცემა, უთანხმოების სიტყვებით გამოხატვა და დახმარების დროული თხოვნა. ზრდასრულები მაგალითს საკუთარი ქცევითაც აძლევენ: შეცდომის აღიარება, სხვისი მოსმენა და მშვიდი ტონი ბავშვებს აჩვენებს, როგორ შეიძლება რთული საუბრის წარმართვა.

მნიშვნელოვანია ყურადღება მიექცეს შემთხვევის შემდეგ პერიოდსაც. ბავშვს შეიძლება არ სურდეს გაკვეთილზე დაბრუნება მაშინაც კი, როცა ზრდასრულებს ჰგონიათ, რომ პრობლემა დასრულდა. ჰკითხეთ, თავს როგორ გრძნობს შესვენებისას და სჭირდება თუ არა დამატებითი დახმარება. შეთანხმებული ნაბიჯების გადახედვა ნდობას აძლიერებს.

ხშირად დასმული კითხვები

ყველა ჩხუბი ბულინგია?

არა. ბულინგს ახასიათებს ძალთა უთანასწორობა და ქცევის განმეორება ან განმეორების პოტენციალი. თუმცა ერთჯერადი მძიმე ძალადობაც რეაგირებას მოითხოვს.

რას ვაკეთებთ, თუ ბავშვი მომხდარს მალავს?

შეინარჩუნეთ მშვიდი ურთიერთობა, დასვით ღია კითხვები და შესთავაზეთ სხვა სანდო ზრდასრულთან საუბარი. ნუ აიძულებთ ბავშვს დაუყოვნებლივ ყველაფერი მოჰყვეს.

უნდა ვაიძულოთ ბავშვები შერიგდნენ?

არა. პირველ რიგში საჭიროა უსაფრთხოების უზრუნველყოფა და გარემოებების ცალ-ცალკე შეფასება. იძულებითი შერიგება განსაკუთრებით პრობლემურია ძალთა უთანასწორობისას.

როგორ მოვიქცეთ ონლაინ შეურაცხყოფისას?

შეინახეთ მტკიცებულება, შეატყობინეთ პლატფორმას და საჭიროების მიხედვით სკოლას. კონფიდენციალური მასალა საჯაროდ არ გაავრცელოთ.

ვის მივმართოთ უშუალო საფრთხისას?

გადადით უსაფრთხო ადგილას და დაუკავშირდით ადგილობრივ გადაუდებელ სამსახურს. საქართველოში ერთიანი საგანგებო ნომერია 112.

როდის არის საჭირო სპეციალისტის დახმარება?

თუ ბავშვს შიში ან ქცევის ცვლილება უგრძელდება, ყოველდღიურობას უშლის ხელს ან დაზიანების ნიშნები აქვს, მიმართეთ ექიმს ან ბავშვებთან მომუშავე ფსიქოლოგს.

წყაროები

StopBullying.gov: თანატოლებს შორის კონფლიქტი; StopBullying.gov: რეაგირება ძალადობაზე; CDC: ბულინგი და პრევენცია.