მაღალი არტერიული წნევა, ანუ ჰიპერტენზია, ნიშნავს, რომ სისხლი სისხლძარღვების კედლებზე ხანგრძლივად მომატებული წნევით მოქმედებს. მას ხშირად არ ახლავს შესამჩნევი სიმპტომები, ამიტომ რეგულარული გაზომვა მნიშვნელოვანია. განმეორებით მაღალი მაჩვენებლების შემთხვევაში ექიმი აფასებს შედეგებს, ჯანმრთელობის მდგომარეობას და საჭიროების მიხედვით ნიშნავს ცხოვრების წესის ცვლილებასა და მკურნალობას.
რას ნიშნავს წნევის ორი რიცხვი?
არტერიული წნევა ორი მაჩვენებლით იწერება, მაგალითად, 120/80 მმ ვერცხლისწყლის სვეტი. პირველი, სისტოლური რიცხვი, ასახავს წნევას გულის შეკუმშვისას. მეორე, დიასტოლური, გულის მოდუნების პერიოდს უკავშირდება. ორივე მაჩვენებელი მნიშვნელოვანია: მხოლოდ ზედა ან მხოლოდ ქვედა რიცხვის მომატებაც საჭიროებს შეფასებას. საბოლოო დასკვნას ექიმი განმეორებითი გაზომვებისა და ინდივიდუალური რისკის მიხედვით აკეთებს.
როდის ითვლება წნევა მაღალად?
ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის განმარტებით, ჰიპერტენზიის დიაგნოსტიკისას კლინიკაში სხვადასხვა დღეს მიღებულ გაზომვებში სისტოლური წნევა 140 ან მეტია და/ან დიასტოლური 90 ან მეტი. სხვადასხვა სახელმძღვანელოს შეფასების ზღვრები და სახლში გაზომვის კრიტერიუმები შეიძლება განსხვავდებოდეს. ერთი მაღალი შედეგი დიაგნოზს ავტომატურად არ ნიშნავს: ჩაიწერეთ ის, გაიმეორეთ სწორ პირობებში და მიმართეთ ექიმს.
რა სიმპტომები ახასიათებს?
მაღალი წნევის მქონე ბევრ ადამიანს სიმპტომები საერთოდ არ აქვს. თავის ტკივილი, თავბრუსხვევა ან მხედველობის ცვლილება შეიძლება სხვადასხვა მიზეზით განვითარდეს და მხოლოდ მათზე დაყრდნობით ჰიპერტენზია ვერ დადგინდება. ძალიან მაღალ წნევას ზოგჯერ მძიმე სიმპტომები ახლავს. ამიტომ არ დაელოდოთ თვითშეგრძნების გაუარესებას: წნევის გაზომვა მდგომარეობის შეფასების მნიშვნელოვანი ნაწილია.
როდის არის საჭირო სასწრაფო დახმარება?
თუ წნევა სისტოლური წნევა 180-ზე მაღალია და/ან დიასტოლური 120-ზე მაღალია და თან გაქვთ გულმკერდის ტკივილი, სუნთქვის გაძნელება, უეცარი სისუსტე ან დაბუჟება, მეტყველების გაძნელება ან მხედველობის ცვლილება, დაუყოვნებლივ გამოიძახეთ სასწრაფო დახმარება. საქართველოში გადაუდებელი ნომერია 112. სიმპტომების არსებობისას არ დაელოდოთ მაჩვენებლის თავისით დაწევას. ორსულობისას მომატებული წნევა ცალკე შეფასებას მოითხოვს და ექიმთან დაუყოვნებლივ დაკავშირება მნიშვნელოვანია.
რა ვქნათ ძალიან მაღალი მაჩვენებლისას სიმპტომების გარეშე?
ამერიკის გულის ასოციაცია ურჩევს ადამიანებს, რომლებსაც წნევა სისტოლური წნევა 180-ზე მაღალი აქვთ და/ან დიასტოლური 120-ზე მაღალი აქვთ, სულ მცირე ერთი წუთის შემდეგ გაზომვა გაიმეორონ. თუ მაჩვენებელი კვლავ ასეთივე მაღალია, დაუყოვნებლივ დაუკავშირდით ექიმს, მაშინაც კი, თუ თავს კარგად გრძნობთ. ახალი მძიმე სიმპტომების შემთხვევაში გამოიძახეთ სასწრაფო. წამლის დამატებითი დოზა ან სწრაფად დამწევი საშუალება ექიმის მითითების გარეშე არ მიიღოთ.
მაღალი წნევის მიზეზები და რისკფაქტორები
წნევის მატებაზე შეიძლება გავლენა იქონიოს ასაკმა, ოჯახურმა ისტორიამ, ჭარბმა წონამ, მარილის ჭარბმა მიღებამ, ფიზიკური აქტივობის ნაკლებობამ და ალკოჰოლმა. ზოგიერთ შემთხვევაში მიზეზს სხვა დაავადება ან წამალი უკავშირდება. რისკფაქტორის არსებობა არ ნიშნავს, რომ ადამიანს აუცილებლად განუვითარდება ჰიპერტენზია. ექიმთან საუბრისას სასარგებლოა ყველა წამლის, დანამატისა და თანმხლები დაავადების ჩამოთვლა.
როგორ გავიზომოთ წნევა სახლში?
შეარჩიეთ სანდო ზედა მკლავის აპარატი და შესაბამისი ზომის მანჟეტი. გაზომვამდე დაახლოებით 30 წუთით მოერიდეთ მოწევას, კოფეინსა და ვარჯიშს. დაჯექით მშვიდად სულ მცირე ხუთი წუთით, ფეხები იატაკზე დადეთ და ზურგი მიაყრდენით. ხელი გულის დონეზე მოათავსეთ, მანჟეტი კი შიშველ მკლავზე გაიკეთეთ. გაზომვისას არ ილაპარაკოთ. ჩაიწერეთ შედეგები და გაზომვის დრო.
რამდენჯერ გავიმეოროთ გაზომვა?
ერთი გაზომვა მთელი დღის სურათს ვერ ასახავს. ამერიკის გულის ასოციაცია რეკომენდაციას უწევს ორი მაჩვენებლის აღებას სულ მცირე ერთი წუთის ინტერვალით და მათ ჩაწერას. ექიმმა შეიძლება გთხოვოთ გაზომვა დილასა და საღამოს რამდენიმე დღის განმავლობაში. აპარატი კონსულტაციაზე წაიღეთ, რათა მისი გამოყენება და მანჟეტის ზომა ერთად გადაამოწმოთ. სახლის კონტროლი ექიმთან რეგულარულ ვიზიტს არ ანაცვლებს.
ცხოვრების წესი და მკურნალობა
დაბალანსებული კვება, მარილის შემცირება, რეგულარული მოძრაობა, თამბაქოსთვის თავის დანებება და ალკოჰოლის შეზღუდვა წნევის მართვაში შეიძლება დაგეხმაროთ. ზოგიერთ ადამიანს ამასთან ერთად წამალიც სჭირდება. მკურნალობის მიზანი და პრეპარატები ინდივიდუალურად შეირჩევა. დანიშნული წამალი თვითნებურად არ შეწყვიტოთ მაშინაც კი, თუ სახლის მაჩვენებლები გაუმჯობესდა: სწორედ მკურნალობა შეიძლება უწყობდეს ხელს ამ შედეგს.
რატომ არის ხანგრძლივი კონტროლი მნიშვნელოვანი?
უმართავმა ჰიპერტენზიამ დროთა განმავლობაში შეიძლება დააზიანოს გული, ტვინი, თირკმლები და თვალები. რისკის შეფასებისას ექიმი წნევასთან ერთად სხვა ფაქტორებსაც ითვალისწინებს, მაგალითად, დიაბეტს ან თირკმლის დაავადებას. რეგულარული დაკვირვება საშუალებას იძლევა, დროულად შეიცვალოს გეგმა, თუ მკურნალობა საკმარისად ეფექტიანი არ არის ან გვერდითი მოვლენები გაწუხებთ.
რას ვკითხოთ ექიმს?
ვიზიტზე მიიტანეთ სახლის გაზომვების ჩანაწერი და წამლების სია. ჰკითხეთ, რა არის თქვენთვის სასურველი მაჩვენებელი, რამდენად ხშირად უნდა გაიზომოთ წნევა და როდის დაგჭირდებათ განმეორებითი ვიზიტი. თუ ორსულად ხართ, გაქვთ თირკმლის დაავადება ან დანიშნული მკურნალობის გვერდითი მოვლენა, ეს აუცილებლად აღნიშნეთ. ინდივიდუალური გეგმა ზოგად რჩევაზე უფრო ზუსტია.
როგორ მოვემზადოთ კონსულტაციისთვის?
თუ რამდენიმე დღის განმავლობაში მიღებულ შედეგებს ჩაიწერთ, ექიმი უკეთ დაინახავს, როგორ იცვლება თქვენი წნევა. ჩანაწერში მიუთითეთ თარიღი, დრო და ორივე მაჩვენებელი. სასარგებლოა აღნიშნოთ ისიც, მიიღეთ თუ არა დანიშნული წამალი და გქონდათ თუ არა რაიმე სიმპტომი. გაზომვები არ შეცვალოთ იმის გამო, რომ ერთი შედეგი უჩვეულოდ გეჩვენებათ: განმეორებითი გაზომვა და სრული ჩანაწერი უფრო ინფორმაციულია. ექიმს ასევე შეატყობინეთ, თუ აპარატის გამოყენებაში ან წამლის რეგულარულად მიღებაში სირთულე გაქვთ. ერთად შეგიძლიათ შეარჩიოთ თქვენთვის მოსახერხებელი მონიტორინგის გეგმა.
დამატებითი ინფორმაცია
გაზომვისას ზურგის საყრდენი და ფეხების იატაკზე დადგმა ხელს უწყობს შედარებადი შედეგის მიღებას. მანჟეტის არასწორმა ზომამ და გაზომვისას ლაპარაკმა მაჩვენებელზე შეიძლება იმოქმედოს. შედეგების შეფასებისას ექიმს უთხარით, თუ აპარატი მაჯაზე მაგრდება ან ეჭვი გაქვთ, რომ მანჟეტი მკლავისთვის შეუფერებელია. თუ სახლში და კლინიკაში მიღებული მაჩვენებლები განსხვავდება, ორივე ჩანაწერი წაიღეთ კონსულტაციაზე და ექიმთან ერთად განიხილეთ.
ხშირად დასმული კითხვები
შემდეგი პასუხები არტერიული წნევის შესახებ მთავარ საკითხებს აჯამებს.
შეიძლება მაღალი წნევა სიმპტომების გარეშე მქონდეს?
დიახ. ჰიპერტენზიას ხშირად არ ახლავს შესამჩნევი ნიშნები, ამიტომ მნიშვნელოვანია გაზომვა.
ერთი მაღალი მაჩვენებელი ჰიპერტენზიას ნიშნავს?
არა. ექიმი დიაგნოზს განმეორებითი გაზომვებისა და ჯანმრთელობის მდგომარეობის შეფასებით ადგენს.
რომელი აპარატი გამოვიყენო?
სახლისთვის სასურველია ზედა მკლავის სანდო ავტომატური აპარატი და სწორი ზომის მანჟეტი.
როდის უნდა გამოვიძახო სასწრაფო?
სისტოლური წნევის 180-ზე და/ან დიასტოლურის 120-ზე მეტად მომატებისას გულმკერდის ტკივილი, ქოშინი, უეცარი სისუსტე, მეტყველების ან მხედველობის ცვლილება გადაუდებელ დახმარებას საჭიროებს.
შეიძლება წამლის შეწყვეტა, თუ წნევა ნორმაშია?
ექიმთან შეთანხმების გარეშე წამალი არ შეწყვიტოთ. შედეგი შესაძლოა მიმდინარე მკურნალობის დამსახურება იყოს.
ეხმარება თუ არა მარილის შემცირება?
მარილის შემცირება ზოგიერთ ადამიანს წნევის კონტროლში ეხმარება, თუმცა საჭიროების შემთხვევაში წამალს ვერ ანაცვლებს.
წყაროები
ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია: ჰიპერტენზია; ამერიკის გულის ასოციაცია: სახლის მონიტორინგი; მაღალი წნევა და გადაუდებელი დახმარება.
