ნიკორწმინდის წმინდა ნიკოლოზის სახელობის ტაძარი რაჭის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი შუასაუკუნეობრივი ხუროთმოძღვრული ძეგლია. იგი აშენდა XI საუკუნის დასაწყისში, ბაგრატ III-ის მეფობის დროს, და გამორჩეულია რთული გეგმური აგებულებით, რელიეფებითა და კედლის მხატვრობით.
როდის აშენდა ნიკორწმინდა?
UNESCO-ს წინასწარი ნუსხის აღწერის მიხედვით, ტაძრის დასავლეთის შესასვლელის წარწერა მშენებლობას 1010–1014 წლებით ათარიღებს. ეს დრო საქართველოს ერთიანი სამეფოს ფორმირების პერიოდს ემთხვევა. ტაძარი მდებარეობს რაჭაში, სოფელ ნიკორწმინდაში.
არქიტექტურა და რელიეფები
ტაძრის შიდა გეგმა მრავალწახნაგოვან კომპოზიციას ქმნის, გარედან კი ჯვრისებური სახე იკითხება. ფასადებზე გამოსახულია ბიბლიური სცენები, ფიგურები და ფანტასტიკური არსებები. ქვის კვეთის დეტალები ქართული შუასაუკუნეების ხელოვნების მაღალი დონის მაგალითია.
ფრესკები და მნიშვნელობა
ინტერიერში შემორჩენილი კედლის მხატვრობის ნაწილი XVI–XVII საუკუნეებს განეკუთვნება. ნიკორწმინდა მნიშვნელოვანია როგორც არქიტექტურის, ისე რაჭის ისტორიული მეხსიერებისთვის. მისი მოხატულობა და რელიეფები ერთმანეთისგან განსხვავებულ ეპოქებს გვაცნობს.
UNESCO-ს სტატუსი
ნიკორწმინდა შეტანილია UNESCO-ს მსოფლიო მემკვიდრეობის წინასწარ ნუსხაში, მაგრამ ამ სტატუსს უკვე მსოფლიო მემკვიდრეობის ძირითად სიაში შეტანა არ ნიშნავს. რაჭის კულინარიული კულტურისთვის იხილეთ რაჭული ლორი.
რა გვიჩვენებს მშენებლობის წარწერა?
ნიკორწმინდის დასავლეთის შესასვლელთან დაკავშირებული წარწერა ტაძრის აგებას ბაგრატ III-ის მეფობის პერიოდს, 1010–1014 წლებს მიაკუთვნებს. ეს არის ისტორიული თარიღის დადგენის კონკრეტული ეპიგრაფიკული საფუძველი და არა მხოლოდ ზეპირი ტრადიცია. UNESCO-ს წინასწარი ნუსხა აღწერს ტაძრის არქიტექტურას, რელიეფებსა და კედლის მხატვრობას.
რას წარმოადგენს ტაძრის გეგმა?
ნაგებობის შიდა სივრცე ექვსწახნაგოვან კომპოზიციას ეფუძნება, რომელშიც აფსიდებია ჩართული, ხოლო გარედან ჯვრისებური მასები იკითხება. ასეთი არქიტექტურული გადაწყვეტა ქმნის განსხვავებულ შიდა და გარე აღქმას. ფასადების ქვის კვეთაში წარმოდგენილია ბიბლიური სიუჟეტები, წმინდანები და ფანტასტიკური ცხოველების სახეები; დეკორის თითოეული ნაწილი კონკრეტული საკვლევი მასალაა.
რატომ არ არის „წინასწარი ნუსხა“ მსოფლიო მემკვიდრეობის სტატუსი?
ქვეყანა UNESCO-ს წინასწარ ნუსხაში აყენებს იმ ძეგლებს, რომელთა მომავალში ნომინირებაც შესაძლებელია. მხოლოდ ამ ნუსხაში შეტანა არ უდრის საბოლოო მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში დამტკიცებას. ნიკორწმინდის სტატუსის აღწერისას ეს განსხვავება მნიშვნელოვანია. მისი აშენების სახელმწიფოებრივ კონტექსტზე დამატებით წაიკითხეთ ბაგრატ III.
რას გვიჩვენებს ტაძრის გეგმა?
ნიკორწმინდის ტაძრის არქიტექტურაში რთული შიდა გეგმა და ჯვრისებრი გარე მასები ერთ მთლიან კომპოზიციაშია გაერთიანებული. ფასადებზე გვხვდება რელიეფური სახეები, რომლებიც ბიბლიურ და სიმბოლურ თემებს ასახავს. ქვის კვეთა არა მხოლოდ დეკორაციაა, არამედ შუასაუკუნეების ქართული მხატვრული აზროვნების ნიმუშიც. სხვადასხვა ფასადზე კომპოზიციათა განაწილება განსაკუთრებით საინტერესოა ხელოვნების ისტორიის შესასწავლად.
როდის შეიქმნა ფრესკები?
ტაძრის ძირითადი მშენებლობა XI საუკუნის დასაწყისს მიეკუთვნება, ხოლო ინტერიერის შემორჩენილი კედლის მხატვრობის მნიშვნელოვანი ნაწილი უფრო გვიან, XVI–XVII საუკუნეებშია შექმნილი. ეს ნიშნავს, რომ შენობა და მოხატულობა ერთსა და იმავე ისტორიულ ეტაპს მთლიანად არ ეკუთვნის. ვიზიტისას მათი განცალკევებით შეფასება დაგეხმარებათ ტაძრის სხვადასხვა საუკუნეში განვითარებული ისტორიის დანახვაში.
რა წერია UNESCO-ს წინასწარ ნუსხაში?
UNESCO-ს ოფიციალური ჩანაწერი ტაძრის მშენებლობას 1010–1014 წლებით ათარიღებს და აღწერს მის არქიტექტურასა და რელიეფებს. ძეგლი შეტანილია მხოლოდ წინასწარ ნუსხაში: ეს არ არის მსოფლიო მემკვიდრეობის ძირითადი სიის წევრობა. სტატუსის სწორად მითითება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ტურისტულ აღწერებსა და საგანმანათლებლო მასალებში.
ნიკორწმინდა ბაგრატ III-ის ეპოქაში
ტაძრის მშენებლობა 1010–1014 წლებში ერთიანი ქართული სახელმწიფოს ფორმირების პერიოდს უკავშირდება. პოლიტიკური ფონის გასაგებად იხილეთ ბაგრატ III და მისი მეფობის დროს მიმდინარე გაერთიანების პროცესი. UNESCO-ს წინასწარი ნუსხა ნიკორწმინდის მშენებლობას სწორედ ამ მეფის მმართველობას უკავშირებს.
რატომ არის ნიკორწმინდა UNESCO-ს წინასწარ სიაში?
UNESCO-ს წინასწარი ნუსხის დოკუმენტში ნიკორწმინდის ტაძრის მშენებლობა 1010–1014 წლებითაა დათარიღებული, რასაც დასავლეთის შესასვლელის წარწერა ადასტურებს. ტაძრის გეგმა შიგნიდან ექვსწახნაგოვან სივრცეს ეფუძნება, გარედან კი ჯვრისებურ კომპოზიციას ქმნის; ფასადებს ამშვენებს ბიბლიური სცენები და მდიდარი ქვის რელიეფები.
ნიკორწმინდა UNESCO-ს წინასწარ ნუსხაში 2007 წელს შევიდა. წინასწარ ნუსხაში ყოფნა არ ნიშნავს მსოფლიო მემკვიდრეობის სტატუსის უკვე მინიჭებას. ძეგლის კედლის მხატვრობის მნიშვნელოვანი ნაწილი XVI–XVII საუკუნეებს განეკუთვნება, ამიტომ ტაძრის არქიტექტურისა და ფრესკების თარიღები ერთ პერიოდად არ უნდა გავაერთიანოთ.
ხშირად დასმული კითხვები
რას უნდა მივაქციოთ ყურადღება?
იგი წინასწარ ნუსხაშია, არა მსოფლიო მემკვიდრეობის ძირითად სიაში.