რუსული იმპერიალიზმი აღნიშნავს რუსეთის სახელმწიფოებრივი გაფართოების, დაქვემდებარებული ტერიტორიების მართვისა და პოლიტიკური თუ კულტურული გავლენის გავრცელების ისტორიულ პროცესებს. ტერმინი გამოიყენება როგორც რუსეთის იმპერიის, ისე საბჭოთა და პოსტსაბჭოთა ეპოქის ზოგიერთი პოლიტიკის შესაფასებლად, თუმცა განსხვავებული პერიოდების მექანიკურად გათანაბრება ანალიზს ამარტივებს.
რუსეთის იმპერიის გაფართოება
XVIII–XIX საუკუნეებში რუსეთის იმპერიამ თავისი კონტროლი სხვადასხვა მიმართულებით გააფართოვა. კავკასიაში ეს პროცესი სამხედრო კამპანიებს, დიპლომატიას, ადმინისტრაციულ გარდაქმნებს და ადგილობრივი პოლიტიკური ერთეულების დაქვემდებარებას მოიცავდა. ადგილობრივი თემების გამოცდილება რეგიონების მიხედვით განსხვავდებოდა.
საქართველო და 1801 წელი
1783 წლის გეორგიევსკის ტრაქტატით ქართლ-კახეთის სამეფო რუსეთის მფარველობაში შევიდა. 1801 წელს რუსეთის იმპერიამ ქართლ-კახეთის სამეფო გააუქმა და ტერიტორიის ანექსია განახორციელა. მოგვიანებით იმპერიულმა ხელისუფლებამ საქართველოს სხვა სამეფო-სამთავროებზეც გაავრცელა კონტროლი. ამ პროცესის შესახებ იხილეთ ქართული სამეფოების დაპყრობა.
საბჭოთა ეპოქა
1918 წელს საქართველომ დამოუკიდებლობა გამოაცხადა, 1921 წელს კი წითელი არმიის შეჭრის შემდეგ საბჭოთა ხელისუფლება დამყარდა. საბჭოთა კავშირი ფორმალურად განსხვავებული სახელმწიფო და პოლიტიკური სისტემა იყო, მაგრამ მის პოლიტიკას სხვადასხვა მკვლევარი იმპერიული მმართველობის ნიშნებითაც განიხილავს. საჭიროა კონკრეტული ინსტიტუტებისა და ფაქტების შეფასება.
თანამედროვე კონტექსტი
1991 წლის შემდეგ ურთიერთობები კვლავ კონფლიქტური გახდა. 2008 წლის რუსეთ-საქართველოს ომს მოჰყვა რუსეთის სამხედრო ყოფნის გამყარება აფხაზეთსა და ცხინვალის რეგიონში; საქართველო და საერთაშორისო საზოგადოების მნიშვნელოვანი ნაწილი ამას ოკუპაციად აფასებს. ისტორიული კვლევა უნდა განასხვავებდეს დოკუმენტირებულ მოვლენებს, სამართლებრივ შეფასებებსა და პოლიტიკურ ინტერპრეტაციებს.
ხშირად დასმული კითხვები
რა უნდა ვიცოდეთ ამ თემაზე?
1801 წელს რუსეთის იმპერიის ანექსიის შედეგად.