რკინის დეფიციტი ორგანიზმში რკინის არასაკმარის მარაგს ნიშნავს და ზოგჯერ ანემიამდე მიდის. მიზეზი შეიძლება იყოს სისხლის დანაკარგი, არასაკმარისი მიღება ან შეწოვის დარღვევა. დიაგნოზისა და მკურნალობისთვის საჭიროა ექიმის შეფასება და შესაბამისი ანალიზები.
რა არის რკინის დეფიციტი?
რკინის დეფიციტი ნიშნავს, რომ ორგანიზმში რკინის მარაგი არასაკმარისია. რკინა საჭიროა ჰემოგლობინის წარმოსაქმნელად, რომელიც სისხლის წითელ უჯრედებს ჟანგბადის გადატანაში ეხმარება. დეფიციტი ყოველთვის არ ნიშნავს ანემიას: რკინის მარაგი შეიძლება შემცირებული იყოს მაშინაც, როცა ჰემოგლობინი ჯერ ნორმის ფარგლებშია. თუ მდგომარეობა პროგრესირებს, შესაძლოა განვითარდეს რკინადეფიციტური ანემია.
რა სიმპტომები შეიძლება გამოვლინდეს?
ადამიანს შეიძლება ჰქონდეს დაღლილობა, სისუსტე, სიფერმკრთალე, თავბრუსხვევა ან ფიზიკური დატვირთვისას ქოშინი. ზოგიერთს აღენიშნება გულის ფრიალი ან კონცენტრაციის გაძნელება. მსუბუქი დეფიციტი ზოგჯერ აშკარა ჩივილებს არ იწვევს. ეს ნიშნები მხოლოდ რკინის ნაკლებობისთვის სპეციფიკური არ არის: მსგავსი სიმპტომები სხვა მდგომარეობებმაც შეიძლება გამოიწვიოს. დიაგნოზი თვითშეფასებით ან მხოლოდ ერთი სიმპტომით არ ისმება.
რა იწვევს რკინის დეფიციტს?
მიზეზი შეიძლება იყოს სისხლის დანაკარგი, საკვებიდან რკინის არასაკმარისი მიღება, შეწოვის დარღვევა ან გაზრდილი მოთხოვნილება. მაგალითად, უხვი მენსტრუაცია ან კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან სისხლდენა გასათვალისწინებელია ექიმის შეფასებისას. ზოგიერთ ადამიანს შეწოვა ნაწლავის დაავადების ან ოპერაციის შემდეგ შეიძლება დაუქვეითდეს. ორსულობისა და ზრდის პერიოდში მოთხოვნილებაც იცვლება. მიზეზის გარკვევა აუცილებელია, რადგან მარტო დანამატის მიღება შესაძლო სისხლდენას ან სხვა პრობლემას ვერ აგვარებს.
ვის შეიძლება ჰქონდეს უფრო მაღალი რისკი?
რისკზე გავლენას ახდენს ასაკი, ჯანმრთელობის მდგომარეობა და კვების თავისებურებები. ყურადღება შეიძლება დასჭირდეს ორსულებს, უხვი მენსტრუაციის მქონე ადამიანებს, მზარდ ბავშვებსა და მათ, ვისაც სისხლდენა ან შეწოვის დარღვევა აქვს. მცენარეულ კვებაზე მყოფმა ადამიანებმა რაციონი გააზრებულად უნდა დაგეგმონ, რადგან მცენარეული რკინის შეწოვა ცხოველური წყაროებისგან განსხვავდება. რისკის არსებობა დიაგნოზს არ ნიშნავს: გამოკვლევის საჭიროება ექიმთან უნდა გადაწყდეს.
რომელი ანალიზები გამოიყენება?
ექიმი ხშირად ნიშნავს სისხლის საერთო ანალიზს ჰემოგლობინისა და სისხლის უჯრედების მაჩვენებლების შესაფასებლად. ფერიტინი ორგანიზმში რკინის მარაგის შესახებ ინფორმაციას იძლევა; საჭიროების შემთხვევაში სხვა რკინასთან დაკავშირებული ანალიზებიც ინიშნება. ფერიტინის პასუხი ცალკე, კონტექსტის გარეშე არ უნდა შეფასდეს, რადგან ანთებამ შეიძლება მისი დონე გაზარდოს. ანალიზის პასუხები, სიმპტომები და სამედიცინო ისტორია ერთად განიხილება. წყარო: აშშ-ის გულის, ფილტვისა და სისხლის ეროვნული ინსტიტუტი.
რკინის დეფიციტი და ანემია
ანემია ნიშნავს, რომ სისხლში ჯანსაღი წითელი უჯრედების ან ჰემოგლობინის რაოდენობა არასაკმარისია. რკინის დეფიციტი ანემიის ერთ-ერთი მიზეზია, თუმცა ანემიას სხვა მიზეზებიც აქვს, მათ შორის ზოგიერთი ვიტამინის დეფიციტი და ქრონიკული დაავადება. რკინის შემცირებული მარაგი შესაძლოა ანემიამდე გაჩნდეს. სწორედ ამიტომ სისხლის საერთო ანალიზისა და რკინის მარაგის შეფასება განსხვავებულ ინფორმაციას გვაძლევს. თემის გასაგრძელებლად იხილეთ ანემია.
როგორ მკურნალობენ რკინის დეფიციტს?
მკურნალობა დამოკიდებულია დეფიციტის მიზეზსა და სიმძიმეზე. ექიმმა შეიძლება დანიშნოს პერორალური რკინა და დაგეგმოს ანალიზების განმეორება, რათა მკურნალობის შედეგი შეაფასოს. ზოგიერთ შემთხვევაში ინტრავენური რკინაც გამოიყენება. თუ წყარო სისხლდენაა, აუცილებელია მისი მიზეზის მოძებნა და შესაბამისი მკურნალობა. დოზა და ხანგრძლივობა ინდივიდუალურია; მაღალი დოზით რკინის თვითნებური მიღება არ არის უსაფრთხო და შეიძლება დიაგნოზის დადგენაც დააგვიანოს.
საკვები და რკინის შეწოვა
რკინის წყაროებია ხორცი, თევზი, პარკოსნები, რკინით გამდიდრებული პროდუქტები და ზოგიერთი მწვანე ბოსტნეული. C ვიტამინით მდიდარი საკვები მცენარეული რკინის შეწოვას უწყობს ხელს. ჩაი და ყავა კვების დროს რკინის შეწოვას ამცირებს, ამიტომ რაციონის ან დანამატის მიღების განრიგი ექიმთან ან დიეტოლოგთან განიხილეთ. დადასტურებული დეფიციტის დროს მხოლოდ კვების შეცვლა ყოველთვის საკმარისი არ არის: საჭიროება დამოკიდებულია მიზეზსა და მდგომარეობის სიმძიმეზე.
რა უნდა ვიცოდეთ რკინის დანამატებზე?
რკინის პრეპარატებმა ზოგჯერ შეიძლება გამოიწვიოს გულისრევა, ყაბზობა, მუცლის დისკომფორტი ან განავლის გამუქება. გვერდითი მოვლენების შემთხვევაში მკურნალობა ექიმთან შეათანხმეთ: მან შეიძლება შეცვალოს ფორმა, დოზირების გეგმა ან მიღების პირობები. რკინის შემცველი პრეპარატები ბავშვებისგან დაცულ ადგილას შეინახეთ, რადგან ზედოზირება საშიშია. თუ არსებობს მოწამვლის ეჭვი, სასწრაფოდ მიმართეთ გადაუდებელ დახმარებას.
როდის მივმართოთ ექიმს სასწრაფოდ?
ძლიერი ქოშინი, გულმკერდის ტკივილი, გონების დაკარგვა ან მძიმე სისუსტე გადაუდებელ შეფასებას საჭიროებს. სისხლიანი ღებინება და შავი ფისისებრი განავალი ასევე შეიძლება სისხლდენაზე მიუთითებდეს და დაუყოვნებელი დახმარების მიზეზია. რკინის აბებმა განავალი შეიძლება გაამუქოს, მაგრამ ახალი, ფისისებრი ან სისხლდენის სხვა ნიშნებთან დაკავშირებული განავალი ექიმმა უნდა შეაფასოს. განმეორებადი დაღლილობისას კი დანიშნეთ ექიმთან ვიზიტი და სიმპტომების მიზეზი გაარკვიეთ.
რატომ უნდა დადგინდეს მიზეზი?
ანალიზით დაბალი რკინის მარაგის აღმოჩენა კვლევის დასაწყისია. ექიმი კითხულობს კვების რეჟიმის, მედიკამენტების, მენსტრუაციის, წარსული დაავადებებისა და სისხლდენის შესაძლო ნიშნების შესახებ. ასაკისა და სამედიცინო ისტორიის მიხედვით შესაძლოა დამატებითი გამოკვლევებიც გახდეს საჭირო. მაგალითად, საჭმლის მომნელებელი სისტემიდან სისხლის დანაკარგის შეფასება ზოგ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია. ყველა ადამიანს ერთნაირი კვლევა არ სჭირდება: გადაწყვეტილება ინდივიდუალურ რისკსა და ექიმის შეფასებას ეფუძნება.
მკურნალობისას სიმპტომების გაუმჯობესება ყოველთვის არ ნიშნავს, რომ რკინის მარაგი სრულად აღდგა ან ძირითადი მიზეზი აღმოიფხვრა. ამიტომ მნიშვნელოვანია შეთანხმებულ დროს განმეორებითი ანალიზების ჩატარება და შედეგების განხილვა. თუ პრეპარატის მიღება გაძნელდათ, აცნობეთ ექიმს იმის ნაცვლად, რომ დოზა თავად შეცვალოთ. წერილობითი სია მიღებული წამლებისა და დანამატების შესახებ კონსულტაციას უფრო სასარგებლოს გახდის.
ორსულობისას რკინის საჭიროება იცვლება, მაგრამ პრეპარატის არჩევა ინდივიდუალურია. ორსულმა ან მეძუძურმა ადამიანმა ანალიზები და დანამატები მეთვალყურე ექიმთან უნდა განიხილოს. ბავშვებისთვისაც დოზას ასაკისა და მდგომარეობის მიხედვით სპეციალისტი განსაზღვრავს; ზრდასრულისთვის განკუთვნილი დოზის გადატანა არ შეიძლება.
ხშირად დასმული კითხვები
ყოველთვის იწვევს რკინის დეფიციტი ანემიას?
არა. რკინის მარაგი შეიძლება შემცირდეს მანამდე, სანამ ჰემოგლობინი ანემიის დიაპაზონში ჩავარდება.
რომელი ანალიზით აფასებენ რკინის მარაგს?
ფერიტინი ერთ-ერთი მთავარი მაჩვენებელია; ექიმი მას სისხლის საერთო ანალიზთან და საჭიროების შემთხვევაში სხვა კვლევებთან ერთად აფასებს.
არის თუ არა დაღლილობა რკინის დეფიციტის უტყუარი ნიშანი?
არა. დაღლილობას მრავალი მიზეზი აქვს, ამიტომ საჭიროა სამედიცინო შეფასება.
შეიძლება თუ არა რკინის მიღება ანალიზის გარეშე?
რკინის დანამატის საჭიროება და დოზა ექიმთან შეათანხმეთ, რადგან ზედმეტი რკინა საზიანოა.
რა საკვებშია რკინა?
რკინა გვხვდება ხორცში, თევზში, პარკოსნებში, გამდიდრებულ პროდუქტებსა და სხვა საკვებში.
როდის არის საჭირო სასწრაფო დახმარება?
გულმკერდის ტკივილის, ძლიერი ქოშინის, გონების დაკარგვის ან სისხლდენის ნიშნებისას დაუყოვნებლივ მიმართეთ გადაუდებელ დახმარებას.
წყაროები
NHLBI: რკინადეფიციტური ანემია.
ინფორმაცია არ ცვლის სამედიცინო კონსულტაციას.
