საქართველოს მთიანეთი სავსეა პოპულარული და კეთილმოწყობილი კურორტებით, თუმცა მათთვის, ვინც ნამდვილ თავგადასავალს, ურბანული ძიების (Urbex) ესთეტიკასა და ისტორიის მისტიკურ მხარეს ეძებს, სტანდარტული რუკები საკმარისი არ არის.
მაღალ მთებში, ხეობებსა და კლდეებზე შემორჩენილია ათეულობით ნასოფლარი და მიტოვებული დასახლება, სადაც დრო თითქოს საუკუნეების წინ გაჩერდა. თუ გიზიდავთ მიტოვებული ადგილების ატმოსფერო და გსურთ იგრძნოთ ისტორიის სუნთქვა, წარმოგიდგენთ 3 იდუმალ სოფელს, რომელიც აუცილებლად უნდა მოინახულოთ.
1. ჭონთიო (თუშეთი) — დაცარიელებული „სიკვდილ-სიცოცხლის“ ციხე-სოფელი
თუშეთი ისედაც გამოირჩევა ველური ბუნებით, მაგრამ პირიქითის ხეობის ბოლოში მდებარე სოფელი ჭონთიო სრულიად განსხვავებული ემოციის მატარებელია. ისტორიულად, ჭონთიო ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი და მიუვალ ციხე-სოფელი იყო, რომელიც ჩრდილოეთის საზღვარს იცავდა.
დღეს ის სრულად მიტოვებულია. დანგრეული ფიქალის სახლები, შუა საუკუნეების კოშკების ნაშთები და სრული სიჩუმე ამ ადგილს საოცარ მისტიკურობას სძენს. აქ მოხვედრა მხოლოდ ფეხით ან ცხენით არის შესაძლებელი (გირევიდან რამდენიმე კილომეტრში). ჭონთიოს ნანგრევებში ხეტიალი ურბექსის მოყვარულთათვის ნამდვილი აღმოჩენაა.
2. კეტრისი და აბანო (ტრუსოს ხეობა) — ნასოფლარები მინერალური წყლების გარემოცვაში
ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში მდებარე ტრუსოს ხეობას ხშირად „მინერალური წყლების ხეობასაც“ უწოდებენ. თუმცა, ფერადი ტრავერტინებისა და ბუნებრივი აუზების მიღმა, აქ უმძიმესი ისტორია იმალება.
ხეობაში რამდენიმე სოფელია (კეტრისი, აბანო, რესი), რომლებიც დღეს თითქმის სრულად დაცარიელებულია. ძველი, ტრადიციული მთის სახლები, ჩამონგრეული სახურავები და მიტოვებული ეზოები უნიკალურ, პოსტ-აპოკალიფსურ პეიზაჟს ქმნის. განსაკუთრებით შთამბეჭდავია ამ ნასოფლარების დანახვა შემოდგომაზე ან ადრეულ გაზაფხულზე, როცა ხეობაში ნისლი ჩამოწვება და ძველი კედლები კიდევ უფრო მკაცრ იერს იღებს.
3. არდოტი (ხევსურეთი) — კლდეზე შეფენილი წარსული
შატილისა და მუცოს შესახებ ყველამ იცის, თუმცა ანდაკის ხეობაში, მუცოდან კიდევ უფრო შორს, მდებარეობს სოფელი არდოტი. სოფელი კლდოვან ფერდობზეა გაშენებული და მისი არქიტექტურა პირდაპირ ერწყმის მთის რელიეფს.
არდოტში შემორჩენილია მე-19 საუკუნის ეკლესიის ნანგრევები და უძველესი კოშკები. მიუხედავად იმისა, რომ სოფელს მხოლოდ რამდენიმე ადამიანი შემორჩა, ის ძირითადად დაცარიელებულ, მიტოვებულ ლაბირინთს წარმოადგენს. არდოტში ასვლა მოითხოვს კარგ ფიზიკურ მომზადებას და შესაბამის აღჭურვილობას, მაგრამ ის ხედი და ისტორიული აურა, რაც იქ დაგხვდებათ, ნებისმიერ დაღლილობას გადაწონის.
მნიშვნელოვანი რჩევა ურბექს-მოგზაურებს
მიტოვებულ სოფლებსა და ისტორიულ ნანგრევებში მოგზაურობა დიდ პასუხისმგებლობას მოითხოვს. დაიცავით უსაფრთხოების წესები, რადგან ძველი კონსტრუქციები შესაძლოა არამყარი იყოს. და რაც მთავარია, დატოვეთ ადგილი ზუსტად ისე, როგორც დაგხვდათ — ნუ დააზიანებთ წარსულის კვალს.
