ჯვაროსნული ლაშქრობები XI-XIII საუკუნეებში დასავლეთ ევროპის ქრისტიანული სამყაროს მიერ ორგანიზებული სამხედრო კამპანიების სერია იყო, რომლის მთავარი მიმართულება ახლო აღმოსავლეთი და განსაკუთრებით იერუსალიმი იყო. პირველი ჯვაროსნული ლაშქრობა 1095 წელს პაპ ურბან II-ის მოწოდებას მოჰყვა, ხოლო 1099 წელს ჯვაროსნებმა იერუსალიმი აიღეს.
ჯვაროსნული მოძრაობა მხოლოდ რელიგიური ომი არ ყოფილა. მასში ერთდროულად მოქმედებდა სარწმუნოებრივი მოტივაცია, პაპობის პოლიტიკური ინტერესები, ბიზანტიის სამხედრო საჭიროებები, ევროპელი დიდებულების ამბიციები და ეკონომიკური ინტერესები.
რა იყო ჯვაროსნული ლაშქრობები?
ჯვაროსნული ლაშქრობები იყო სამხედრო კამპანიები, რომლებშიც დასავლეთ ევროპელი მებრძოლები „ჯვარს იღებდნენ“ და წმინდა მიწისკენ მიემართებოდნენ. მონაწილეებს ეკლესია სულიერ ჯილდოსა და ცოდვათა მიტევებას ჰპირდებოდა.
მართალია, ყველაზე ცნობილი ლაშქრობები სირია-პალესტინის მიმართულებით ჩატარდა, მაგრამ მოგვიანებით ჯვაროსნული იდეა სხვა რეგიონებშიც გამოიყენებოდა.
ჯვაროსნული ლაშქრობების მიზეზები
- რელიგიური მოტივი: იერუსალიმისა და ქრისტიანული სიწმინდეების კონტროლის სურვილი;
- ბიზანტიის დახმარება: იმპერატორ ალექსი I კომნენოსს სელჩუკების წინააღმდეგ დასავლეთის სამხედრო მხარდაჭერა სჭირდებოდა;
- პაპობის გაძლიერება: რომის პაპს დასავლეთის ქრისტიანული სამყაროს ლიდერის როლის განმტკიცება სურდა;
- პოლიტიკური და სოციალური ინტერესები: ბევრი დიდებული ახალი მიწებისა და სტატუსის მოპოვებას ელოდა;
- ეკონომიკური ინტერესები: აღმოსავლეთ ხმელთაშუაზღვის სავაჭრო გზების კონტროლი ევროპული ქალაქებისთვის მნიშვნელოვანი იყო.
პირველი ჯვაროსნული ლაშქრობა
1095 წელს კლერმონის კრებაზე პაპმა ურბან II-მ დასავლელ ქრისტიანებს წმინდა მიწისკენ ლაშქრობისკენ მოუწოდა. მთავარი მიზანი იერუსალიმის დაკავება და აღმოსავლეთის ქრისტიანებისთვის დახმარება იყო.
პირველი ლაშქრობა 1096 წელს დაიწყო. რამდენიმე დიდი რაინდული არმია კონსტანტინოპოლში ჩავიდა და ბიზანტიის ტერიტორიიდან მცირე აზიისკენ გადავიდა.
ნიკეა და დორილეუმი
1097 წელს ჯვაროსნებმა და ბიზანტიელებმა ნიკეა აიღეს. იმავე წელს დორილეუმთან სელჩუკები დაამარცხეს და ანატოლიის გავლით სირიისკენ გზა გააგრძელეს.
ანტიოქიის ალყა
ანტიოქიის ალყა თითქმის რვა თვეს გაგრძელდა. ქალაქის აღების შემდეგ ჯვაროსნები თავად აღმოჩნდნენ მტრის ალყაში, თუმცა საბოლოოდ მდგომარეობიდან გამოსვლა მოახერხეს.
იერუსალიმის აღება 1099 წელს
1099 წლის 15 ივლისს ჯვაროსნებმა იერუსალიმი აიღეს. ქალაქის დაკავებას მუსლიმებისა და ებრაელების მასობრივი ხოცვა მოჰყვა. ამის შემდეგ ახლო აღმოსავლეთში რამდენიმე ჯვაროსნული სახელმწიფო შეიქმნა.
ჯვაროსნული სახელმწიფოები
პირველი ლაშქრობის შემდეგ ჩამოყალიბდა:
- იერუსალიმის სამეფო;
- ანტიოქიის სამთავრო;
- ედესის საგრაფო;
- ტრიპოლის საგრაფო.
ამ სახელმწიფოებს დასავლეთიდან მუდმივი სამხედრო და ფინანსური დახმარება სჭირდებოდა.
მეორე ჯვაროსნული ლაშქრობა
1144 წელს ედესის დაცემამ ევროპაში დიდი შეშფოთება გამოიწვია. ამის საპასუხოდ 1147-1149 წლებში მეორე ჯვაროსნული ლაშქრობა გაიმართა.
მასში მონაწილეობდნენ საფრანგეთის მეფე ლუი VII და გერმანიის მეფე კონრად III. კამპანია მიზნის მიღწევის გარეშე დასრულდა.
სალადინი და იერუსალიმის დაკარგვა
XII საუკუნის მეორე ნახევარში მუსლიმური ძალების გაერთიანებაში მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა სალადინმა.
1187 წელს ჰატინის ბრძოლაში მან ჯვაროსანთა არმია დაამარცხა და იმავე წელს იერუსალიმი აიღო.
მესამე ჯვაროსნული ლაშქრობა
იერუსალიმის დაკარგვას 1189-1192 წლების მესამე ჯვაროსნული ლაშქრობა მოჰყვა.
მასში მონაწილეობდნენ:
- ინგლისის მეფე რიჩარდ I ლომგული;
- საფრანგეთის მეფე ფილიპე II;
- გერმანიის იმპერატორი ფრიდრიხ I ბარბაროსა.
ჯვაროსნებმა რამდენიმე მნიშვნელოვანი გამარჯვება მოიპოვეს, თუმცა იერუსალიმი ვერ დაიბრუნეს. რიჩარდსა და სალადინს შორის დადებულმა შეთანხმებამ ქრისტიან მომლოცველებს ქალაქში მისვლის უფლება მისცა.
მეოთხე ჯვაროსნული ლაშქრობა და კონსტანტინოპოლის აღება
1202-1204 წლების მეოთხე ჯვაროსნული ლაშქრობა წმინდა მიწამდე საერთოდ ვერ მივიდა.
ჯვაროსნებმა 1204 წელს კონსტანტინოპოლი აიღეს და გაძარცვეს. ამ მოვლენამ დასავლეთის კათოლიკურ და აღმოსავლეთის მართლმადიდებელ ქრისტიანებს შორის ურთიერთობა კიდევ უფრო გააუარესა და ბიზანტიის იმპერიას მძიმე დარტყმა მიაყენა.
შემდგომი ჯვაროსნული ლაშქრობები
XIII საუკუნეში კიდევ რამდენიმე ლაშქრობა მოეწყო ეგვიპტისა და წმინდა მიწის მიმართულებით, თუმცა მათი უმეტესობა მიზნის მიღწევის გარეშე დასრულდა.
1291 წელს აკრის დაცემით ახლო აღმოსავლეთში ჯვაროსნული სახელმწიფოების ეპოქა პრაქტიკულად დასრულდა.
ჯვაროსნული ლაშქრობების ძირითადი ქრონოლოგია
| წლები | მოვლენა |
|---|---|
| 1095 | პაპ ურბან II-ის მოწოდება კლერმონში |
| 1096-1099 | პირველი ჯვაროსნული ლაშქრობა |
| 1099 | იერუსალიმის აღება |
| 1147-1149 | მეორე ჯვაროსნული ლაშქრობა |
| 1187 | სალადინის მიერ იერუსალიმის დაბრუნება |
| 1189-1192 | მესამე ჯვაროსნული ლაშქრობა |
| 1202-1204 | მეოთხე ჯვაროსნული ლაშქრობა და კონსტანტინოპოლის აღება |
| 1291 | აკრის დაცემა და ლათინური აღმოსავლეთის მთავარი ცენტრების დაკარგვა |
ჯვაროსნული ლაშქრობების შედეგები
პოლიტიკური შედეგები
ჯვაროსნულმა ომებმა ახლო აღმოსავლეთისა და ევროპის პოლიტიკური ურთიერთობები შეცვალა, თუმცა წმინდა მიწაზე დასავლეთის მუდმივი კონტროლი ვერ დაამყარა.
ბიზანტიის დასუსტება
განსაკუთრებით მძიმე იყო 1204 წლის კონსტანტინოპოლის აღება, რომელმაც ბიზანტიის ეკონომიკური და სამხედრო ძალა მნიშვნელოვნად შეამცირა.
ვაჭრობის გაფართოება
ვენეციის, გენუისა და სხვა იტალიური ქალაქების სავაჭრო გავლენა აღმოსავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთში გაიზარდა.
კულტურული კონტაქტები
ევროპელებსა და ახლო აღმოსავლეთის საზოგადოებებს შორის გაიზარდა ცოდნის, ტექნოლოგიებისა და საქონლის გაცვლა, თუმცა ამ პროცესს თან ახლდა ხანგრძლივი სამხედრო დაპირისპირებაც.
რა უნდა დაიმახსოვროთ გამოცდისთვის?
- პირველი ჯვაროსნული ლაშქრობა პაპ ურბან II-ის 1095 წლის მოწოდებას მოჰყვა.
- 1099 წელს ჯვაროსნებმა იერუსალიმი აიღეს.
- პირველი ლაშქრობის შემდეგ შეიქმნა ოთხი მთავარი ჯვაროსნული სახელმწიფო.
- 1187 წელს სალადინმა იერუსალიმი დაიბრუნა.
- მესამე ლაშქრობაში მონაწილეობდა რიჩარდ ლომგული.
- 1204 წელს მეოთხე ჯვაროსნული ლაშქრობის მონაწილეებმა კონსტანტინოპოლი აიღეს.
- 1291 წელს აკრის დაცემამ ჯვაროსნული სახელმწიფოების ეპოქას ფაქტობრივად ბოლო მოუღო.
ხშირად დასმული კითხვები
როდის დაიწყო ჯვაროსნული ლაშქრობები?
მოძრაობა 1095 წელს პაპ ურბან II-ის კლერმონის მოწოდებით დაიწყო, ხოლო პირველი სამხედრო კამპანია 1096 წელს გაემართა აღმოსავლეთისკენ.
რა იყო ჯვაროსნული ლაშქრობების მთავარი მიზანი?
მთავარ საჯარო მიზნად იერუსალიმისა და წმინდა მიწის ქრისტიანული კონტროლის აღდგენა სახელდებოდა, თუმცა მონაწილეებს პოლიტიკური, სოციალური და ეკონომიკური მოტივებიც ჰქონდათ.
ვინ აიღო იერუსალიმი 1187 წელს?
იერუსალიმი სალადინის ძალებმა აიღეს მას შემდეგ, რაც მან ჰატინის ბრძოლაში ჯვაროსანთა მთავარი არმია დაამარცხა.
რატომ არის მნიშვნელოვანი მეოთხე ჯვაროსნული ლაშქრობა?
რადგან 1204 წელს ჯვაროსნებმა ქრისტიანული კონსტანტინოპოლი დაიპყრეს და გაძარცვეს, რამაც ბიზანტია მნიშვნელოვნად დაასუსტა.
სანდო წყაროები
- World History Encyclopedia – First Crusade
- World History Encyclopedia – The Capture of Jerusalem, 1099 CE
- World History Encyclopedia – The Crusades: Causes & Goals
- World History Encyclopedia – Kingdom of Jerusalem
დასკვნა
ჯვაროსნული ლაშქრობები შუა საუკუნეების ისტორიის ერთ-ერთი ყველაზე მასშტაბური და წინააღმდეგობრივი პროცესია. მათ შეცვალეს დასავლეთ ევროპის, ბიზანტიისა და ახლო აღმოსავლეთის ურთიერთობები, გააძლიერეს ხმელთაშუა ზღვის სავაჭრო კავშირები და დატოვეს ხანგრძლივი პოლიტიკური და რელიგიური მემკვიდრეობა.
