საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენა 1991 წლის 9 აპრილს: რეფერენდუმი და აქტი

საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენა 1991 წლის 9 აპრილს თანამედროვე საქართველოს სახელმწიფოებრივი ისტორიის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მოვლენაა. ამ დღეს საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესმა საბჭომ 1918 წლის 26 მაისის დამოუკიდებლობის აქტის საფუძველზე სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენა გამოაცხადა.

გადაწყვეტილებას წინ უძღოდა საბჭოთა სისტემის დასუსტება, ეროვნული მოძრაობის გაძლიერება, 1989 წლის 9 აპრილის ტრაგედია და 1991 წლის 31 მარტის საყოველთაო რეფერენდუმი.

რატომ იყო 1991 წლის 9 აპრილი მნიშვნელოვანი?

1991 წლის გადაწყვეტილება დამოუკიდებლობის „ახალი“ გამოცხადება არ ყოფილა. სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი პირდაპირ ეყრდნობოდა 1918 წლის 26 მაისის დამოუკიდებლობის აქტს.

ამ ფორმულირებით საქართველოს პოლიტიკური ხელმძღვანელობა ხაზს უსვამდა სამართალმემკვიდრეობას საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკასთან, რომელიც 1921 წელს საბჭოთა რუსეთის სამხედრო ინტერვენციის შედეგად დაეცა.

1989 წლის 9 აპრილი და ეროვნული მოძრაობა

1980-იანი წლების ბოლოს საბჭოთა კავშირში მიმდინარე გარდაქმნებმა ეროვნულ მოძრაობებს მეტი პოლიტიკური სივრცე მისცა.

საქართველოში დამოუკიდებლობის მოთხოვნა განსაკუთრებით გაძლიერდა 1989 წლის 9 აპრილის შემდეგ, როდესაც თბილისში, რუსთაველის გამზირზე, საბჭოთა ჯარმა მშვიდობიანი დემონსტრაცია დაარბია.

ამ ტრაგედიის შესახებ ვრცლად იხილეთ 9 აპრილის ტრაგედია: ქართველი ერის ბრძოლა დამოუკიდებლობისთვის.

1990 წლის არჩევნები

1990 წლის 28 ოქტომბერს საქართველოში მრავალპარტიული საპარლამენტო არჩევნები ჩატარდა. არჩევნებში გამარჯვება მოიპოვა ეროვნულ-პოლიტიკურმა ბლოკმა „მრგვალი მაგიდა – თავისუფალი საქართველო“.

საქართველოს უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარე ზვიად გამსახურდია გახდა. ახალი ხელისუფლების ერთ-ერთ მთავარ პოლიტიკურ მიზნად სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის სამართლებრივი აღდგენა დასახელდა.

1991 წლის 31 მარტის რეფერენდუმი

დამოუკიდებლობის აღდგენის წინ გადამწყვეტი ნაბიჯი იყო 1991 წლის 31 მარტის რეფერენდუმი.

მოქალაქეებს დაუსვეს კითხვა: თანახმა იყვნენ თუ არა საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენაზე 1918 წლის 26 მაისის დამოუკიდებლობის აქტის საფუძველზე.

საქართველოს ეროვნული არქივის მიხედვით:

• რეფერენდუმში მონაწილეობა მიიღო ამომრჩეველთა 90.57%-მა;
• კენჭისყრაში მონაწილეობდა 3,302,572 ადამიანი;
• მონაწილეთა 99.08%-მა დამოუკიდებლობის აღდგენას მხარი დაუჭირა.

რეფერენდუმი ჩატარდა ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზე, მათ შორის აფხაზეთის ასსრ-სა და ყოფილ სამხრეთ ოსეთის ავტონომიურ ოლქში.

1991 წლის 9 აპრილის დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი

რეფერენდუმის შედეგების საფუძველზე 1991 წლის 9 აპრილს საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესმა საბჭომ მიიღო საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი.

აქტი 1918 წლის დამოუკიდებლობის სამართლებრივ მემკვიდრეობას ეყრდნობოდა და საბჭოთა მმართველობას საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის შეწყვეტის პერიოდად განიხილავდა.

რატომ შეირჩა სწორედ 9 აპრილი?

თარიღს განსაკუთრებული სიმბოლური მნიშვნელობა ჰქონდა. 1991 წლის გადაწყვეტილება 1989 წლის 9 აპრილის ტრაგედიიდან ზუსტად ორი წლის შემდეგ გამოცხადდა.

ამით დამოუკიდებლობის აღდგენა პირდაპირ დაუკავშირდა იმ ადამიანების ხსოვნას, რომლებიც 1989 წელს დამოუკიდებლობის მოთხოვნით გამართულ მშვიდობიან აქციაზე დაიღუპნენ.

რა მოხდა დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ?

დამოუკიდებლობის გამოცხადება საერთაშორისო აღიარების ავტომატურ მიღებას არ ნიშნავდა. 1991 წლის განმავლობაში საქართველო ცდილობდა სხვა სახელმწიფოებთან დიპლომატიური ურთიერთობების დამყარებას და საერთაშორისო აღიარების მოპოვებას.

საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ საქართველოს დამოუკიდებლობა უფრო ფართოდ იქნა აღიარებული. 1992 წელს საქართველო გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის წევრი გახდა.

1991 წლის დამოუკიდებლობა და საქართველოს კონსტიტუცია

საქართველოს მოქმედი კონსტიტუციის პირველივე მუხლი სახელმწიფო სუვერენიტეტის საფუძვლად ასახელებს 1991 წლის 31 მარტის რეფერენდუმსა და 1991 წლის 9 აპრილის სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტს.

ეს ნიშნავს, რომ 1991 წლის მოვლენები მხოლოდ ისტორიული სიმბოლო კი არა, თანამედროვე ქართული სახელმწიფოებრიობის კონსტიტუციური საფუძველიც არის.

1918 და 1991 წლების კავშირი

ძირითადი ქრონოლოგია

რა უნდა დაიმახსოვროთ გამოცდისთვის?

• 1991 წლის 31 მარტს ჩატარდა დამოუკიდებლობის აღდგენის რეფერენდუმი.
• რეფერენდუმის კითხვა ეყრდნობოდა 1918 წლის 26 მაისის დამოუკიდებლობის აქტს.
• რეფერენდუმის მონაწილეთა 99.08%-მა დამოუკიდებლობის აღდგენას მხარი დაუჭირა.
• 1991 წლის 9 აპრილს უზენაესმა საბჭომ სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენა გამოაცხადა.
• თარიღი 1989 წლის 9 აპრილის ტრაგედიიდან ზუსტად ორი წლის შემდეგ შეირჩა.
• საქართველოს კონსტიტუცია 31 მარტის რეფერენდუმსა და 9 აპრილის აქტს სახელმწიფო სუვერენიტეტის საფუძვლად ასახელებს.

ხშირად დასმული კითხვები

როდის აღდგა საქართველოს დამოუკიდებლობა?

საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობა ოფიციალურად 1991 წლის 9 აპრილს აღდგა.

რა მოხდა 1991 წლის 31 მარტს?

ჩატარდა საყოველთაო რეფერენდუმი, რომელზეც მოქალაქეებს ჰკითხეს, ემხრობოდნენ თუ არა დამოუკიდებლობის აღდგენას 1918 წლის 26 მაისის აქტის საფუძველზე.

ვინ გამოაცხადა დამოუკიდებლობის აღდგენა?

გადაწყვეტილება მიიღო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესმა საბჭომ. უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარე იყო ზვიად გამსახურდია.

რა კავშირია 1989 და 1991 წლის 9 აპრილს შორის?

1991 წლის დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი 1989 წლის ტრაგედიიდან ზუსტად ორი წლის შემდეგ მიიღეს, რაც თარიღს განსაკუთრებულ სიმბოლურ მნიშვნელობას ანიჭებს.

რატომ ეწოდება „აღდგენა“ და არა უბრალოდ დამოუკიდებლობის გამოცხადება?

რადგან 1991 წლის აქტი სამართლებრივად დაეყრდნო 1918 წლის 26 მაისის დამოუკიდებლობის აქტს და საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სახელმწიფოებრივ მემკვიდრეობას.

სანდო წყაროები

• საქართველოს ეროვნული არქივი – საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენა
• საქართველოს პარლამენტი – საქართველოს კონსტიტუცია
• საქართველოს ეროვნული არქივი – 1918 წლის დამოუკიდებლობის აქტი

დასკვნა

საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენა 1991 წლის 9 აპრილს იყო მრავალწლიანი ეროვნული მოძრაობის, 1989 წლის ტრაგედიისა და 31 მარტის რეფერენდუმში გამოხატული საზოგადოებრივი ნების პოლიტიკური და სამართლებრივი შედეგი. ამ აქტმა 1918 წლის საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სახელმწიფოებრივი მემკვიდრეობა აღადგინა და თანამედროვე დამოუკიდებელი საქართველოს კონსტიტუციური საფუძველი შექმნა.