საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადება 1918 წელს: წინაპირობები და 26 მაისი

საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადება 1918 წლის 26 მაისს მოხდა, როდესაც საქართველოს ეროვნულმა საბჭომ ქვეყნის სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობა ოფიციალურად გამოაცხადა. ეს გადაწყვეტილება ერთ დღეში არ წარმოშობილა. მას წინ უძღოდა რუსეთის იმპერიის დაშლა, 1917 წლის რევოლუციები, ამიერკავკასიის პოლიტიკური კრიზისი, პირველი მსოფლიო ომის შედეგები და ქართული ეროვნული მოძრაობის ხანგრძლივი განვითარება.

1918 წლის 26 მაისს მიღებულმა დამოუკიდებლობის აქტმა საფუძველი დაუდო საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკას, რომელიც 1921 წლის საბჭოთა ოკუპაციამდე არსებობდა.

რა წინაპირობები ჰქონდა საქართველოს დამოუკიდებლობას?

XIX საუკუნეში საქართველოს სხვადასხვა სამეფო-სამთავრო რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში მოექცა. 1801 წელს ქართლ-კახეთის სამეფოს გაუქმების შემდეგ სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის საკითხი ქართულ საზოგადოებრივ აზროვნებაში სხვადასხვა ფორმით განაგრძობდა არსებობას.

ამ პროცესის ერთ-ერთი ადრეული პოლიტიკური გამოვლინება იყო 1832 წლის შეთქმულება, თუმცა XIX საუკუნის მეორე ნახევრიდან ეროვნულ მოძრაობას უფრო ფართო საზოგადოებრივი, კულტურული და პოლიტიკური საფუძველი შეექმნა.

1917 წლის რუსეთის რევოლუციები

1917 წლის თებერვალში რუსეთის იმპერიაში მონარქია დაემხო. იმავე წლის ოქტომბერში ბოლშევიკებმა ხელისუფლება ჩაიგდეს ხელში.

ამ მოვლენებმა კავკასიაში ძალაუფლების ვაკუუმი შექმნა. ადგილობრივი პოლიტიკური ძალები იძულებული გახდნენ საკუთარი მმართველობის ინსტიტუტები შეექმნათ.

ამიერკავკასიის კომისარიატი და სეიმი

1917 წლის ბოლოს თბილისში შეიქმნა ამიერკავკასიის კომისარიატი, ხოლო 1918 წლის დასაწყისში – ამიერკავკასიის სეიმი.

ამ სტრუქტურაში წარმოდგენილი იყვნენ ქართველი, სომეხი და აზერბაიჯანელი პოლიტიკური ძალები. მათი მიზანი რეგიონში მმართველობის ორგანიზება იყო, მაგრამ საერთო საგარეო და პოლიტიკური კურსის შეთანხმება increasingly რთულდებოდა.

ბრესტ-ლიტოვსკის ზავი და ოსმალეთის ზეწოლა

1918 წლის მარტში ბოლშევიკურმა რუსეთმა გერმანიასა და მის მოკავშირეებთან ბრესტ-ლიტოვსკის ზავი გააფორმა.

ამ შეთანხმებამ ამიერკავკასიის მდგომარეობა კიდევ უფრო გაართულა. ოსმალეთის იმპერია კავკასიაში წინ მიიწევდა, ხოლო თბილისი ცდილობდა საერთაშორისო მხარდაჭერის მოძებნას.

ამიერკავკასიის დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკა

1918 წლის აპრილში ამიერკავკასიის სეიმმა შექმნა ამიერკავკასიის დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკა.

ფედერაცია ხანმოკლე აღმოჩნდა. ქართველ, სომეხ და აზერბაიჯანელ პოლიტიკურ ლიდერებს ერთმანეთისგან განსხვავებული საგარეო პოლიტიკური ინტერესები ჰქონდათ, განსაკუთრებით ოსმალეთთან ურთიერთობის საკითხში.

რატომ გადაწყვიტა საქართველომ დამოუკიდებლობის გამოცხადება?

1918 წლის მაისის ბოლოს ფედერაციის შენარჩუნება პრაქტიკულად შეუძლებელი გახდა. საქართველოს პოლიტიკური ლიდერები დამოუკიდებლობას განიხილავდნენ როგორც სახელმწიფოებრივი უსაფრთხოებისა და საერთაშორისო სუბიექტობის აუცილებელ ნაბიჯს.

გერმანიასთან პოლიტიკური კონტაქტებიც მნიშვნელოვანი იყო, რადგან საქართველოს ლიდერები ოსმალეთის სამხედრო ზეწოლის დაბალანსებას ცდილობდნენ.

1918 წლის 26 მაისი

1918 წლის 26 მაისს თბილისში, ეროვნული საბჭოს სხდომაზე, საქართველო დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ გამოცხადდა.

საქართველოს ეროვნული არქივის მიხედვით, დამოუკიდებლობის აქტი ეროვნული საბჭოს სხდომაზე მიიღეს, ხოლო ნოე ჟორდანიამ იგი საზეიმოდ წაიკითხა. მოგვიანებით, 1919 წლის 12 მარტს, აქტი საქართველოს დამფუძნებელმა კრებამ დაადასტურა.

რას აცხადებდა დამოუკიდებლობის აქტი?

1918 წლის დამოუკიდებლობის აქტში რამდენიმე ფუნდამენტური პრინციპი იყო ჩამოყალიბებული:

• საქართველო ცხადდებოდა დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ;
• მისი პოლიტიკური ფორმა იყო დემოკრატიული რესპუბლიკა;
• სახელმწიფო მიზნად ისახავდა ნეიტრალიტეტსა და საერთაშორისო მშვიდობიან ურთიერთობებს;
• ყველა მოქალაქეს ეროვნების, რწმენისა და სოციალური მდგომარეობის მიუხედავად თანაბარი უფლებები უნდა ჰქონოდა;
• სახელმწიფო უზრუნველყოფდა ეროვნული უმცირესობების განვითარების თავისუფლებას.

საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა

დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ ჩამოყალიბდა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობა.

პირველი მთავრობის თავმჯდომარე ნოე რამიშვილი იყო, მოგვიანებით კი მთავრობას ნოე ჟორდანია ხელმძღვანელობდა.

1919 წელს ჩატარდა დამფუძნებელი კრების არჩევნები. ეროვნულ არქივში დაცული მასალების მიხედვით, ეს იყო საყოველთაო დემოკრატიული არჩევნები, რომელშიც ქალებსაც ჰქონდათ მონაწილეობის უფლება.

საერთაშორისო აღიარება

საქართველოს დამოუკიდებლობის საერთაშორისო აღიარება ეტაპობრივად მიმდინარეობდა.

1920 წელს საბჭოთა რუსეთმა მოსკოვის ხელშეკრულებით საქართველოს დამოუკიდებლობა ფორმალურად ცნო. 1921 წლის დასაწყისში საქართველოს დამოუკიდებლობა დე იურედ რამდენიმე დასავლურმა სახელმწიფომაც აღიარა.

რატომ დასრულდა პირველი რესპუბლიკა?

1921 წლის თებერვალში საბჭოთა რუსეთის წითელი არმია საქართველოში შემოიჭრა. სამხედრო წინააღმდეგობის მიუხედავად, თბილისი დაეცა და საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობა ემიგრაციაში წავიდა.

საქართველო საბჭოთა სისტემაში მოექცა, თუმცა 1918 წლის დამოუკიდებლობის აქტი შემდგომში სახელმწიფოებრივი სამართალმემკვიდრეობის მნიშვნელოვან საფუძვლად იქცა.

1918 წლის დამოუკიდებლობის მნიშვნელობა 1991 წლისთვის

1991 წლის 9 აპრილის სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი პირდაპირ დაეყრდნო 1918 წლის 26 მაისის აქტს.

ამიტომ 1991 წლის გადაწყვეტილება ახალი სახელმწიფოს შექმნად კი არა, 1918 წელს გამოცხადებული დამოუკიდებელი ქართული სახელმწიფოს აღდგენად იყო ფორმულირებული.

ამ მოვლენაზე ცალკე იხილეთ საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენა 1991 წლის 9 აპრილს.

მთავარი ქრონოლოგია

რა უნდა დაიმახსოვროთ გამოცდისთვის?

• საქართველოს დამოუკიდებლობა გამოცხადდა 1918 წლის 26 მაისს.
• გადაწყვეტილება მიიღო საქართველოს ეროვნულმა საბჭომ.
• შეიქმნა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა.
• დამოუკიდებლობას წინ უძღოდა რუსეთის იმპერიის დაშლა და ამიერკავკასიის პოლიტიკური კრიზისი.
• დამოუკიდებლობის აქტი 1919 წლის 12 მარტს დამფუძნებელმა კრებამ დაადასტურა.
• 1918 წლის აქტი 1991 წლის დამოუკიდებლობის აღდგენის სამართლებრივ საფუძვლად იქცა.

ხშირად დასმული კითხვები

როდის გამოცხადდა საქართველოს დამოუკიდებლობა?

საქართველოს დამოუკიდებლობა 1918 წლის 26 მაისს გამოცხადდა.

ვინ გამოაცხადა საქართველოს დამოუკიდებლობა?

გადაწყვეტილება საქართველოს ეროვნულმა საბჭომ მიიღო და დამოუკიდებლობის აქტი საზეიმო სხდომაზე გამოცხადდა.

რა იყო დამოუკიდებლობის გამოცხადების მთავარი წინაპირობა?

მთავარი გარემოებები იყო რუსეთის იმპერიის დაშლა, ბოლშევიკური გადატრიალება, ამიერკავკასიის პოლიტიკური კრიზისი და რეგიონში სამხედრო საფრთხეების გაძლიერება.

რამდენ ხანს არსებობდა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა?

რესპუბლიკა 1918 წლის მაისიდან 1921 წლის საბჭოთა სამხედრო ინტერვენციამდე არსებობდა.

სანდო წყაროები

• საქართველოს ეროვნული არქივი – საქართველოს დამოუკიდებლობის აქტი
• საქართველოს ეროვნული არქივი – საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა

დასკვნა

საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადება 1918 წლის 26 მაისს იყო მრავალწლიანი ეროვნული მოძრაობისა და მსოფლიო პოლიტიკური კრიზისის გადაკვეთის შედეგი. ამ გადაწყვეტილებამ აღადგინა ქართული სახელმწიფოებრიობა თანამედროვე რესპუბლიკური ფორმით და შექმნა სამართლებრივი და პოლიტიკური მემკვიდრეობა, რომელსაც საქართველო 1991 წელს დამოუკიდებლობის აღდგენისას დაეყრდნო.