გიგო გაბაშვილი (1862–1936), სრული სახელით გიორგი გაბაშვილი, ქართველი ფერმწერი და პედაგოგია. მისი შემოქმედება დაკავშირებულია რეალისტურ პორტრეტთან, ისტორიულ სცენებთან და საქართველოს ცხოვრების ფერწერულ აღბეჭდვასთან.
განათლება და კარიერა
გაბაშვილი თბილისში დაიბადა. სწავლობდა მხატვრობას სხვადასხვა სახელოსნოსა და აკადემიურ გარემოში და აქტიურად მონაწილეობდა პროფესიული ქართული ფერწერის ჩამოყალიბებაში. მან მნიშვნელოვანი დრო დაუთმო პედაგოგიურ საქმიანობასაც.
ფერწერის თემები
მის ტილოებზე გვხვდება ადამიანები, ყოველდღიური ყოფა, ისტორიული სცენები და პეიზაჟები. რეალისტური დეტალები და მხატვრული კომპოზიცია ხშირად ერთიანდება, რათა მაყურებელს კონკრეტული გარემოს ხასიათი გადასცეს.
მნიშვნელობა ქართულ ხელოვნებაში
გაბაშვილი ერთ-ერთია იმ ავტორთაგან, რომლებმაც ქართული მხატვრობა ევროპულ აკადემიურ გამოცდილებას დაუკავშირეს. მისი შემოქმედების შედარება ელენე ახვლედიანის ფერწერასთან საშუალებას იძლევა, დავინახოთ სხვადასხვა თაობის მხატვრული ენის განსხვავება.
როგორ წავიკითხოთ ნახატი?
ყურადღება მიაქციეთ პერსონაჟის პოზას, განათებას, ისტორიულ გარემოს და ფერების განაწილებას. რეალისტურ დეტალს ყოველთვის აქვს კომპოზიციური ფუნქციაც: ის გვიჩვენებს, რა არის მხატვრისთვის მნიშვნელოვანი.
გიგო გაბაშვილის განათლება და მოგზაურობები
გიგო გაბაშვილი დაიბადა 1862 წლის 9 (21) ნოემბერს თბილისში. სწავლობდა პეტერბურგისა და მიუნხენის სამხატვრო აკადემიებში. 1893–1894 წლებში იმოგზაურა ცენტრალურ აზიაში, რასაც უკავშირდება სამარყანდის თემაზე შექმნილი ცნობილი ნამუშევრები. ამ გამოცდილებებმა მისი მხატვრობის საგნობრივი სამყარო გააფართოვა: საქართველოს ყოფასთან ერთად მან განსხვავებული არქიტექტურა, ტანსაცმელი და ქალაქური სცენებიც დახატა.
თბილისის სამხატვრო აკადემიის შექმნა
1897 წელს გაბაშვილმა თბილისში კერძო სახელოსნო დააარსა, მოგვიანებით კი პედაგოგიურ საქმიანობას აგრძელებდა. 1922 წელს იყო თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის ერთ-ერთი დამფუძნებელი და პირველი პროფესორების ჯგუფის წევრი. ამ საქმიანობამ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ქართული პროფესიული სამხატვრო განათლების განვითარებაში და შემდგომი თაობების მომზადებაში.
ცნობილი ტილოები და სანდო წყარო
მის ნამუშევრებს შორის არის „სამარყანდის ბაზარი“ და „მძინარე ხევსური“. ფერწერასთან ერთად მუშაობდა გრაფიკასა და ფოტოგრაფიაშიც. საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო პორტალი გვთავაზობს მისი ბიოგრაფიისა და ნამუშევრების მიმოხილვას. ტილოს გააზრებისას შეაფასეთ ისტორიული გარემო, პერსონაჟების განლაგება და ის, თუ როგორ გადმოსცემს ფერი კონკრეტული ადგილის განწყობას.
გიგო გაბაშვილის ცნობილი ფერწერული ნამუშევრები
ეროვნული ბიბლიოთეკის ცნობარში დასახელებულია „მძინარე ხევსური“, „მთვრალი ხევსური“, „ალავერდობა“, „არხოტის დაცვა“ და სხვა ტილოები. მათში განსხვავებული ჟანრები და გარემო ჩანს — პორტრეტი, ყოფითი სცენა და ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მოტივი. შედარებისას ყურადღება მიაქციეთ ადამიანების ჩაცმულობას, სინათლეს, კომპოზიციასა და იმას, როგორ აყალიბებს ფერწერა კონკრეტული ეპოქის წარმოდგენას.
მხატვარი როგორც ფოტოგრაფი
გიგო გაბაშვილი ფოტოგრაფიითაც იყო დაინტერესებული. ეროვნული ბიბლიოთეკის მიხედვით, მისმა ფოტოარქივმა 684 ნეგატივი მოიცვა, რომლებიც ანდერძით ხელოვნების მუზეუმს გადაეცა. ეს მასალა მნიშვნელოვანია იმის გასაგებად, როგორ იყენებდა მხატვარი ვიზუალური დაკვირვების სხვადასხვა საშუალებას. ისტორიულ ფოტოსა და ფერწერულ პორტრეტს განსხვავებული მიზანი და შემოქმედებითი არჩევანი აქვს.
როგორ გავარჩიოთ რეალიზმი და მოდერნიზმი?
გაბაშვილის ტილოებში ხშირად მნიშვნელოვანი ხდება ისტორიული გარემოსა და პერსონაჟის ამოცნობადი აღწერა. მოგვიანებით ქართველმა მოდერნისტებმა ფორმასა და ფერს უფრო თავისუფალი ფუნქცია მიანიჭეს. ორი განსხვავებული მიდგომის შესადარებლად იხილეთ ლადო გუდიაშვილი და ავთო ვარაზი.
გიგო გაბაშვილი და მოდერნისტი მხატვრები
გაბაშვილის რეალისტურ ხელწერასთან შედარებით ქართულ მოდერნიზმში სხვა ესთეტიკური მიმართულებებიც გაძლიერდა. მაგალითად, ლადო გუდიაშვილი ფანტასტიკური მხატვრული სახეებით გამოირჩევა, ხოლო ავთო ვარაზი კოლაჟის ექსპერიმენტული ტექნიკით არის ცნობილი. ამ განსხვავებების გააზრება გვიჩვენებს ქართული ფერწერის მრავალფეროვნებას.
გიგო გაბაშვილის დაბადების თარიღი და აკადემიის დაარსება
საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკის ბიოგრაფიული ცნობარის თანახმად, გიგო (გიორგი) გაბაშვილი დაიბადა 1862 წლის 21 ნოემბერს და გარდაიცვალა 1936 წლის 28 ოქტომბერს. ძველი სტილით დაბადების თარიღად 9 ნოემბერიც გვხვდება. თარიღების შედარებისას კალენდრული სხვაობა უნდა გავითვალისწინოთ.
გაბაშვილი იყო თბილისის სამხატვრო აკადემიის ერთ-ერთი დამფუძნებელი და პირველი პროფესორი 1922 წლიდან. მის ცნობილ ნამუშევრებს შორისაა „მძინარე ხევსური“, „სამი მოქალაქე“ და სამარყანდის ბაზრის ამსახველი ტილო. ეროვნული ბიბლიოთეკა მას ფოტოგრაფადაც მოიხსენიებს: ფოტომემკვიდრეობა მხატვრის მრავალმხრივ შემოქმედებით ინტერესს აჩვენებს.
ხშირად დასმული კითხვები
რა უნდა ვიცოდეთ თემაზე „გიგო გაბაშვილი“?
გიგო გაბაშვილი (1862–1936), სრული სახელით გიორგი გაბაშვილი, ქართველი ფერმწერი და პედაგოგია.