ილია ჭავჭავაძის „კაცია-ადამიანი?!“ არ არის უბრალოდ სასკოლო პროგრამის მორიგი საკითხავი. ეს არის უმძიმესი სატირა, რომელიც მე-19 საუკუნის საქართველოზე მეტად, შესაძლოა, დღევანდელ ყოფასაც კი ერგებოდეს. ილიამ შექმნა პერსონაჟი, რომლის სახელიც — ლუარსაბი — საზოგადო სახელად იქცა.
რატომ არის ეს მოთხრობა ასეთი მნიშვნელოვანი და რაზე უნდა გაამახვილოთ ყურადღება ესეს წერისას?
ლუარსაბი და დარეჯანი: უძრაობის სიმბოლოები
ლუარსაბ თათქარიძე და მისი მეუღლე დარეჯანი არ არიან ბოროტი ადამიანები. მათი მთავარი ტრაგედია ინტელექტუალური და სულიერი სიკვდილია. მათი ცხოვრება შემოიფარგლება მხოლოდ ფიზიოლოგიური მოთხოვნილებებით: ჭამა, ძილი და უაზრო კამათი.
ილია ამ პერსონაჟებით გვაჩვენებს, რა ემართება ადამიანს, როდესაც მას აღარ აქვს მიზანი, აღარ აინტერესებს განვითარება და მისი ერთადერთი საფიქრალი „ხვალ რა ვჭამოთ“ ხდება. ეს არის „ჭაობისებური“ ყოფა, სადაც წყალი არ იძვრის და ყველაფერი ლპება.
სათაურის ფენომენი: კაცია-ადამიანი?!
თავად სათაური უკვე უდიდეს კითხვას სვამს. ილია მიჯნავს ორ ცნებას: „კაცი“ (ბიოლოგიური არსება) და „ადამიანი“ (სულიერი და მოაზროვნე პიროვნება). ლუარსაბი არის „კაცი“, მაგრამ არის კი ის „ადამიანი“? ილიას პასუხი ირონიულია და დაუნდობელი. ავტორი გვასწავლის, რომ ადამიანობა მოქმედებაა და არა უბრალოდ არსებობა.
სატირა და იუმორი, როგორც იარაღი
ილია ჭავჭავაძე გენიალურად იყენებს იუმორს. მკითხველს ეცინება ლუარსაბის აბსურდულ დიალოგებზე, მის სიზმრებზე და დარეჯანთან კინკლაობაზე. თუმცა, ეს არის „ცრემლნარევი სიცილი“. ავტორი გვაცინებს იმ საშინელ რეალობაზე, რომელშიც მაშინდელი თავადაზნაურობა ცხოვრობდა.
რატომ უნდა წავიკითხოთ ეს ნაწარმოები დღეს?
თუ დავაკვირდებით, „ლუარსაბობა“ არსად გამქრალა. ის უბრალოდ ფორმას იცვლის. დღევანდელი ლუარსაბი შეიძლება იყოს ადამიანი, რომელიც მთელ დღეს სოციალურ ქსელებში უაზროდ „სქროლვაში“ ატარებს, არ აინტერესებს გარემო და მხოლოდ პირადი კომფორტის ზონაშია გამოკეტილი. ილია შეგვახსენებს: თუ არ მოქმედებ, თუ არ იზრდები — შენც ნელ-ნელა ლუარსაბდები.
