„სწავლა მოსწავლეთა“ დავით გურამიშვილის უკვდავი პოემის, „დავითიანის“, ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი და მნიშვნელოვანი დიდაქტიკური (დამრიგებლობითი) ლექსია. მე-18 საუკუნის ამ დიდმა შემოქმედმა, რომელმაც თავად გამოიარა ურთულესი და ტრაგიკული ცხოვრების გზა, ეს ნაწარმოები მიუძღვნა ახალგაზრდა თაობას, რათა მათთვის ცოდნის, შრომისმოყვარეობისა და სულიერი განვითარების მნიშვნელობა ეჩვენებინა.
ლექსი წარმოადგენს არა უბრალოდ რჩევა-დარიგებას, არამედ განათლების ფილოსოფიას, რომელიც დღესაც ისევე აქტუალურია, როგორც საუკუნეების წინ.
ლექსის მთავარი იდეა: „სწავლა ძირი მწარე არის…“
ნაწარმოების მთავარი ლაიტმოტივი და საყოველთაოდ ცნობილი აფორიზმია: „სწავლა ძირი მწარე არის, კენწეროში გატკბილდების“. გურამიშვილი ამ მეტაფორით ხსნის სწავლისა და შემეცნების რეალურ ბუნებას. ის არ ატყუებს ახალგაზრდებს და პირდაპირ ეუბნება, რომ განათლების მიღება თავიდან რთული, დამღლელი და „მწარე“ პროცესია, რომელიც მოთმინებას, შრომასა და ხშირად, უძილო ღამეებს მოითხოვს. თუმცა, ვინც ამ სირთულეს გადალახავს და „კენწერომდე“ მიაღწევს, მისი ნაყოფი უტკბესი იქნება — ცოდნა ადამიანს მოუტანს სულიერ თავისუფლებას, სიბრძნესა და წარმატებას.
რატომ უნდა სწავლობდეს ყმაწვილი?
ლექსი იწყება სიტყვებით: „ყმაწვილი უნდა სწავლობდეს საცნობლად თავისადაო…“ ავტორის აზრით, განათლების პირველი და უმთავრესი მიზანი საკუთარი თავის შეცნობაა. ადამიანი, რომელიც საკუთარ თავს არ იცნობს, ვერც გარე სამყაროს გაიგებს და ვერც ღმერთთან დაამყარებს კავშირს. სწავლა ეხმარება ახალგაზრდას:
- გაარჩიოს კეთილი და ბოროტი.
- მოემზადოს ცხოვრებისეული სირთულეებისთვის, რადგან დაუზეპირებელი, გამოუცდელი გონება განსაცდელში მარტივად ტყდება.
- გახდეს საზოგადოებისთვის სასარგებლო წევრი და „ვინც შეიცნობს თავის თავსა, იგი შეიცნობს ღმერთსაო“.
მასწავლებლის (მრჩევლის) და მოწაფის როლი
გურამიშვილი ხაზს უსვამს მრჩევლისა და მასწავლებლის უდიდეს როლს. ის ამბობს, რომ უცოდინარ ადამიანს, რომელსაც სწავლა ეზარება, არც სხვისი კარგი რჩევა ესმის. ბრძენი კაცის დარიგება სულელს ისე ესმის, როგორც „ყრუს მუსიკა“. ამიტომ, მოსწავლე თავად უნდა იყოს მზად ცოდნის მისაღებად და ღია გონებით უსმენდეს მასწავლებელს. მწერალი გმობს სიზარმაცეს, უვიცობასა და ამპარტავნებას, რაც ადამიანის სულიერი დაცემის მთავარი მიზეზია.
დასკვნა
დავით გურამიშვილის „სწავლა მოსწავლეთა“ არის ქართული საგანმანათლებლო აზროვნების შედევრი. ის გვასწავლის, რომ ცოდნა არ არის მხოლოდ წიგნების კითხვა; ეს არის საკუთარ თავზე მუშაობის, შრომისა და პიროვნული ზრდის უწყვეტი პროცესი. გურამიშვილის შეგონება დღესაც ზუსტად მიესადაგება ნებისმიერ ახალგაზრდას, რომელიც ცხოვრების გზას ირჩევს — შრომის გარეშე მიღწეული შედეგი დროებითია, ხოლო ცოდნით მოპოვებული „ტკბილი კენწერო“ — სამუდამო.
