ქოლესტერინი ცვილისებრი ნივთიერებაა, რომელიც ორგანიზმს ნამდვილად სჭირდება. ის მონაწილეობს უჯრედების აგებაში და გარკვეული ჰორმონების წარმოქმნაში. პრობლემა თვითონ ქოლესტერინის არსებობა კი არა, სისხლში ზოგიერთი ლიპიდის არასასურველი ბალანსია, რომელიც დროთა განმავლობაში გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების რისკს ზრდის.
ამ თემაზე ხშირად გვხვდება გამარტივებული ფრაზები: „კარგი ქოლესტერინი“, „ცუდი ქოლესტერინი“ ან „საერთო ქოლესტერინი მაღალია“. რეალურად, რისკის შეფასებისთვის მნიშვნელოვანია მთლიან სურათს შევხედოთ: LDL, HDL, ტრიგლიცერიდები, არტერიული წნევა, ასაკი, მოწევა, დიაბეტი, ოჯახის ისტორია და სხვა ფაქტორები.
რა არის LDL და რატომ ეძახიან „ცუდ“ ქოლესტერინს?
LDL ნიშნავს დაბალი სიმკვრივის ლიპოპროტეინს. მისი ერთ-ერთი ფუნქცია ქოლესტერინის ქსოვილებამდე გადატანაა. როდესაც LDL-ის დონე მაღალია, ქოლესტერინი შეიძლება არტერიის კედელში დაგროვდეს და დროთა განმავლობაში ათეროსკლეროზული ფოლაქი ჩამოყალიბდეს.
ეს პროცესი არტერიებს ავიწროებს და ზრდის გულის შეტევისა და ინსულტის რისკს. ამიტომ ბევრ ადამიანში მკურნალობის მთავარი სამიზნე სწორედ LDL-ის შემცირებაა.
რა არის HDL?
HDL მაღალი სიმკვრივის ლიპოპროტეინია. მას ხშირად „კარგ ქოლესტერინს“ უწოდებენ, რადგან ქოლესტერინის ნაწილის ქსოვილებიდან ღვიძლისკენ გადატანაში მონაწილეობს. თუმცა მაღალი HDL არ აუქმებს მაღალი LDL-ის რისკს და მხოლოდ ერთ რიცხვზე დაყრდნობით ჯანმრთელობის შეფასება არასწორია.
რა არის ტრიგლიცერიდები?
ტრიგლიცერიდები ორგანიზმში ცხიმის ყველაზე გავრცელებული ფორმაა და ენერგიის მარაგად გამოიყენება. მაღალი ტრიგლიცერიდები ხშირად უკავშირდება ზედმეტ წონას, მაღალ შაქარს, ალკოჰოლის ჭარბ მოხმარებას, დაბალ ფიზიკურ აქტივობას ან გენეტიკურ ფაქტორებს.
მაღალი ტრიგლიცერიდები, განსაკუთრებით სხვა არახელსაყრელ ლიპიდურ მაჩვენებლებთან ერთად, გულ-სისხლძარღვთა რისკის ნაწილია.
როგორ მოწმდება ქოლესტერინი?
ლიპიდური პროფილი არის სისხლის ანალიზი, რომელიც ხშირად მოიცავს საერთო ქოლესტერინს, LDL-ს, HDL-ს და ტრიგლიცერიდებს. შედეგის სწორად შეფასება მხოლოდ ლაბორატორიის „ნორმის“ სვეტით არ უნდა მოხდეს.
მაგალითად, LDL-ის სასურველი სამიზნე შეიძლება განსხვავდებოდეს ადამიანში, რომელსაც უკვე ჰქონდა გულის შეტევა, და იმ ადამიანში, რომელსაც სხვა რისკის ფაქტორები თითქმის არ აქვს. ამიტომ შედეგი სასურველია ექიმმა შეაფასოს საერთო რისკთან ერთად.
აქვს თუ არა მაღალი ქოლესტერინს სიმპტომები?
ხშირად არა. ეს არის ერთ-ერთი მიზეზი, რატომაც ქოლესტერინის შემოწმება მნიშვნელოვანია. ადამიანი შეიძლება თავს კარგად გრძნობდეს და ამავე დროს LDL მნიშვნელოვნად მომატებული ჰქონდეს.
იშვიათ მემკვიდრულ მდგომარეობებში ძალიან მაღალი ქოლესტერინი შეიძლება ადრეულ ასაკშიც გამოვლინდეს და ოჯახში გულის დაავადებების ხშირი შემთხვევებით გამოირჩეოდეს.
რა ზრდის მაღალი LDL-ის რისკს?
- საკვებში გაჯერებული და ტრანსცხიმების ჭარბი რაოდენობა;
- ფიზიკური აქტივობის ნაკლებობა;
- ჭარბი წონა;
- მოწევა;
- დიაბეტი და გარკვეული მეტაბოლური მდგომარეობები;
- ასაკი;
- გენეტიკა და ოჯახური ჰიპერქოლესტერინემია.
რა შეგვიძლია შევცვალოთ ყოველდღიურად?
მეტი მცენარეული საკვები
ბოსტნეული, ხილი, პარკოსნები, მთლიანი მარცვლეული, კაკლეული და თესლები ჯანსაღი კვების საფუძველია. მათში არსებული ბოჭკო და უჯერი ცხიმები გულის ჯანმრთელობისთვის სასარგებლო კვების მოდელის ნაწილია.
ცხიმის ხარისხს მიაქციეთ ყურადღება
ყველა ცხიმი ერთნაირი არ არის. ზეითუნის ზეთი, თევზი, ავოკადო და კაკლეული უჯერი ცხიმების წყაროა. ამავე დროს სასურველია შემცირდეს საკვები, რომელიც ბევრი გაჯერებული ცხიმითაა მდიდარი.
რეგულარული მოძრაობა
ფიზიკური აქტივობა გულ-სისხლძარღვთა ჯანმრთელობას მრავალ გზით ეხმარება. მთავარი არის რეგულარულობა და ისეთი აქტივობის პოვნა, რომლის შენარჩუნებაც რეალურად შეგიძლიათ.
მოწევის შეწყვეტა
თამბაქო არა მხოლოდ ფილტვებზე, არამედ სისხლძარღვებზეც მოქმედებს. მოწევის შეწყვეტა გულის რისკის შემცირების ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი ნაბიჯია.
როდის არის საჭირო მედიკამენტი?
ზოგ ადამიანში ცხოვრების წესის ცვლილება საკმარისი არ არის. განსაკუთრებით მაღალი LDL-ის, უკვე არსებული გულ-სისხლძარღვთა დაავადების, დიაბეტის ან გენეტიკური მაღალი რისკის შემთხვევაში ექიმმა შეიძლება ქოლესტერინის დამწევი მედიკამენტი დანიშნოს.
მედიკამენტის დაწყება ან შეწყვეტა თვითნებურად არ ღირს. თანამედროვე მიდგომა ეფუძნება საერთო რისკის შეფასებას და არა მხოლოდ ერთ ლაბორატორიულ რიცხვს.
ხშირად დასმული კითხვები
საერთო ქოლესტერინი თუ ნორმაშია, პრობლემა გამორიცხულია?
არა ყოველთვის. შესაძლებელია საერთო მაჩვენებელი მისაღები იყოს, მაგრამ LDL, HDL ან ტრიგლიცერიდების კომბინაცია დამატებით შეფასებას საჭიროებდეს.
კვერცხი აკრძალულია მაღალი ქოლესტერინის დროს?
თანამედროვე რეკომენდაციები უფრო მეტად მთლიან კვების მოდელსა და გაჯერებული ცხიმის რაოდენობაზე ამახვილებს ყურადღებას. ინდივიდუალური შეზღუდვები ექიმთან ან დიეტოლოგთან უნდა განიხილოთ.
რამდენ ხანში იცვლება ქოლესტერინი?
ცვლილების დრო დამოკიდებულია საწყის მაჩვენებლებზე, კვებაზე, მოძრაობაზე, წონაზე, გენეტიკასა და მკურნალობაზე. მონიტორინგის ინტერვალს ექიმი განსაზღვრავს.
სანდო წყაროები
- American Heart Association — What Is Cholesterol?
- American Heart Association — HDL, LDL and Triglycerides
მასალა საინფორმაციო ხასიათისაა და არ ცვლის ექიმის მიერ ინდივიდუალური გულ-სისხლძარღვთა რისკის შეფასებას.
