დეპრესია მხოლოდ მოწყენილობა ან დროებით ცუდი განწყობა არ არის. ეს არის ფსიქიკური ჯანმრთელობის მდგომარეობა, რომელმაც შეიძლება გავლენა მოახდინოს ადამიანის ემოციებზე, აზროვნებაზე, ენერგიაზე, ძილზე, მადაზე, ურთიერთობებსა და ყოველდღიური საქმეების შესრულების უნარზე.
ყველას აქვს მძიმე დღეები, იმედგაცრუება ან ცხოვრებისეული დანაკარგის შემდეგ სევდა. დეპრესიის დროს კი სიმპტომები უფრო ხანგრძლივი, ინტენსიური და ფუნქციონირებაზე გავლენის მომხდენი ხდება. სწორედ ხანგრძლივობა, სიმძიმე და ყოველდღიურ ცხოვრებაში ჩარევა განასხვავებს მას ჩვეულებრივი განწყობის ცვალებადობისგან.
რა არის დეპრესია?
კლინიკური დეპრესია, რომელსაც ასევე დიდ დეპრესიულ აშლილობას უწოდებენ, შეიძლება გამოხატული იყოს მუდმივი დაბალი განწყობით ან ისეთი საქმიანობებისადმი ინტერესისა და სიამოვნების დაკარგვით, რომლებიც ადრე მნიშვნელოვანი იყო. სიმპტომები ჩვეულებრივ მინიმუმ რამდენიმე კვირის განმავლობაში გრძელდება და ერთზე მეტ სფეროზე მოქმედებს.
დეპრესია შეიძლება ნებისმიერ ადამიანს შეეხოს. მის განვითარებაზე გავლენას ახდენს ბიოლოგიური, ფსიქოლოგიური, სოციალური და გარემოს ფაქტორების კომბინაცია.
დეპრესიის ყველაზე გავრცელებული ნიშნები
- მუდმივი სევდა, სიცარიელე ან შფოთვა;
- უიმედობის განცდა;
- ინტერესის ან სიამოვნების დაკარგვა;
- ენერგიის დაქვეითება და დაღლილობა;
- ძილის დარღვევა ან ზედმეტი ძილი;
- მადისა და წონის ცვლილება;
- კონცენტრაციისა და გადაწყვეტილების მიღების გაძნელება;
- გაღიზიანება ან მოუსვენრობა;
- დანაშაულის, უღირსობის ან უმწეობის განცდა;
- სოციალური იზოლაცია;
- სიკვდილზე ან თვითდაზიანებაზე ფიქრები.
ყველა ადამიანს ყველა სიმპტომი არ აქვს. ზოგისთვის დეპრესია პირველ რიგში ენერგიის დაკარგვით და ძილის დარღვევით ვლინდება, სხვებისთვის — გაღიზიანებით, შფოთვით ან ფიზიკური ჩივილებით.
რა განსხვავებაა სევდასა და დეპრესიას შორის?
სევდა ბუნებრივი ემოციაა. ის შეიძლება მოჰყვეს კონფლიქტს, წარუმატებლობას, დანაკარგს ან სხვა რთულ მოვლენას. ჩვეულებრივ, სევდის ფონზეც ადამიანს შეუძლია პერიოდულად იგრძნოს სიამოვნება და დროთა განმავლობაში მდგომარეობა მსუბუქდება.
დეპრესიის დროს სიმპტომები უფრო ფართოდ მოიცავს ცხოვრებას და შეიძლება აღარ იყოს კონკრეტულ მოვლენასთან პირდაპირ კავშირში. ხშირად ადამიანს უჭირს მუშაობა, სწავლა, სოციალური ურთიერთობა ან საკუთარი თავის მოვლა.
რა შეიძლება იწვევდეს დეპრესიას?
დეპრესიას ერთი მიზეზი არ აქვს. შესაძლო ფაქტორებია გენეტიკური მიდრეკილება, ტვინის ბიოლოგიური პროცესები, ქრონიკული სტრესი, ტრავმა, ხანგრძლივი დაავადება, სოციალური იზოლაცია და ცხოვრების მნიშვნელოვანი ცვლილებები.
ზოგიერთ სამედიცინო მდგომარეობას ან მედიკამენტს დეპრესიის მსგავსი სიმპტომებიც შეიძლება ჰქონდეს. ამიტომ პროფესიული შეფასება მნიშვნელოვანია, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც სიმპტომები ახალია ან სწრაფად გაძლიერდა.
დეპრესია და შფოთვა ერთად
დეპრესია და შფოთვითი მდგომარეობები ხშირად თანაარსებობს. ადამიანს შეიძლება ერთდროულად ჰქონდეს მოტივაციის მკვეთრი დაქვეითება, დაძაბულობა, გულისცემის აჩქარება, მუდმივი მოლოდინის განცდა და ძილის პრობლემა.
მენტალური ჯანმრთელობის ზოგადი პრინციპების შესახებ დამატებით შეგიძლიათ წაიკითხოთ ჩვენი სტატია მენტალური ჯანმრთელობის შესახებ.
როგორ დგინდება დეპრესია?
დიაგნოზი არ ისმება ერთი ონლაინ ტესტით ან სოციალური ქსელის ვიდეოთი. სპეციალისტი აფასებს სიმპტომების ტიპს, ხანგრძლივობას, სიმძიმეს, ყოველდღიურ ცხოვრებაზე გავლენას და სხვა შესაძლო მიზეზებს.
ზოგ შემთხვევაში ექიმმა შეიძლება დანიშნოს ფიზიკური გამოკვლევა ან ლაბორატორიული ანალიზი, რათა გამოირიცხოს მდგომარეობები, რომლებიც მსგავს სიმპტომებს იწვევს.
როგორ მკურნალობენ დეპრესიას?
დეპრესია მკურნალობას ექვემდებარება. გავრცელებული მიდგომებია ფსიქოთერაპია, მედიკამენტური მკურნალობა ან მათი კომბინაცია. კონკრეტული არჩევანი დამოკიდებულია სიმპტომების სიმძიმეზე, ადამიანის ისტორიაზე, თანმხლებ დაავადებებსა და პირად პრეფერენციებზე.
ანტიდეპრესანტის თვითნებურად დაწყება, დოზის შეცვლა ან შეწყვეტა არ არის რეკომენდებული. მკურნალობის ეფექტის შეფასებას დრო შეიძლება დასჭირდეს და ეს პროცესი ექიმთან თანამშრომლობით უნდა მიმდინარეობდეს.
რა შეიძლება დაეხმაროს ყოველდღიურ ცხოვრებაში?
თვითზრუნვა მკურნალობას არ ცვლის, მაგრამ შეუძლია აღდგენას ხელი შეუწყოს:
- ძილის მეტ-ნაკლებად სტაბილური რეჟიმი;
- მცირე, რეალისტური ყოველდღიური ამოცანები;
- რეგულარული მოძრაობა შესაძლებლობის ფარგლებში;
- სანდო ადამიანებთან კავშირის შენარჩუნება;
- ალკოჰოლისა და სხვა ნივთიერებებისგან თავის არიდება;
- რეგულარული კვება;
- თერაპიის ან ექიმის ვიზიტების გაგრძელება.
დეპრესიის დროს „უბრალოდ გამხიარულდი“ ან „პოზიტიურად იფიქრე“ ტიპის რჩევები ხშირად არ მუშაობს და შეიძლება ადამიანს დანაშაულის განცდაც გაუძლიეროს.
როდის არის აუცილებელი პროფესიული დახმარება?
თუ დაბალი განწყობა, ინტერესის დაკარგვა, ძილის ან მადის ცვლილებები და სხვა სიმპტომები დაახლოებით ორი კვირა ან მეტხანს გრძელდება, ან ყოველდღიურ ცხოვრებას მნიშვნელოვნად უშლის ხელს, სპეციალისტთან საუბარი მნიშვნელოვანია.
დახმარებისთვის შეგიძლიათ მიმართოთ ფსიქოლოგს, ფსიქოთერაპევტს, ფსიქიატრს ან ოჯახის ექიმს. მძიმე მდგომარეობაში შეიძლება საჭირო იყოს უფრო სწრაფი სამედიცინო შეფასება.
რა გავაკეთოთ თვითდაზიანების ან სუიციდური ფიქრების შემთხვევაში?
თუ ადამიანს აქვს საკუთარი თავის დაზიანების, სიცოცხლის დასრულების ან კონკრეტული გეგმის შესახებ ფიქრები, ეს გადაუდებელ ყურადღებას მოითხოვს. ასეთ შემთხვევაში სასურველია ადამიანი მარტო არ დარჩეს და დაუყოვნებლივ დაუკავშირდეს გადაუდებელ ან პროფესიულ დახმარებას.
საქართველოში უშუალო საფრთხის შემთხვევაში შეგიძლიათ დარეკოთ 112-ზე.
ხშირად დასმული კითხვები
დეპრესია ნებისყოფის ნაკლებობაა?
არა. დეპრესია რეალური ჯანმრთელობის მდგომარეობაა და მისი ახსნა მხოლოდ ხასიათით ან ნებისყოფით არასწორია.
შეიძლება დეპრესია ფიზიკური სიმპტომებით გამოვლინდეს?
დიახ. ზოგ ადამიანს აქვს დაღლილობა, ტკივილები, კუჭ-ნაწლავის ჩივილები ან ძილის ცვლილებები, თუმცა მათი მიზეზი ყოველთვის ინდივიდუალურად უნდა შეფასდეს.
თერაპია ყველასთვის ერთნაირია?
არა. არსებობს ფსიქოთერაპიის სხვადასხვა მეთოდი და მკურნალობა ინდივიდუალურად ირჩევა.
სანდო წყაროები
მასალა საინფორმაციო ხასიათისაა და არ წარმოადგენს დიაგნოზს ან ინდივიდუალურ მკურნალობის გეგმას.
