ტრაგიკული პერსონაჟები ქართულ ლიტერატურაში: დაცემისა და კათარზისის ანატომია

ქართული კლასიკური ლიტერატურა სავსეა პერსონაჟებით, რომელთა ბედისწერაც ეროვნულ, სოციალურ თუ ფსიქოლოგიურ ტრაგედიებს ასახავს. ეროვნული გამოცდებისთვის მოსამზადებლად, სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ სიუჟეტის ცოდნა, არამედ იმის გააზრება, თუ რატომ ეცემა პერსონაჟი — საზოგადოების, საკუთარი სისუსტისა თუ უმაღლესი იდეალების მსხვერპლია ის.

ეს თემატური გზამკვლევი აერთიანებს ქართული ლიტერატურის ყველაზე გამორჩეულ ტრაგიკულ ფიგურებს და გეხმარებათ მათ შედარებით ანალიზში.

უმოქმედობისა და ილუზიების ტრაგედია: თეიმურაზ ხევისთავი

• ნაწარმოები: მიხეილ ჯავახიშვილის „ჯაყოს ხიზნები“
• ტრაგედიის მიზეზი: თეიმურაზი არის ქართული ინტელიგენციის ის ნაწილი, რომელიც წიგნებში ცხოვრობს და რეალობას მოწყვეტილია. მისი ტრაგედია ფიზიკური სისუსტე კი არ არის, არამედ ნებისყოფის არქონაა. მან დათმო ყველაფერი — მამული, სამშობლო (პირველი რესპუბლიკის დაცემის ალეგორია) და საკუთარი ცოლიც კი, რადგან ახალი, უხეში და სასტიკი ძალის (ჯაყოს) წინაშე უმოქმედობა არჩია.
• მთავარი სათქმელი: ცოდნა ქმედების გარეშე დამღუპველია.

სოციალური დეგრადაციისა და სიღარიბის მსხვერპლი: პლატონ სამანიშვილი

• ნაწარმოები: დავით კლდიაშვილის „სამანიშვილის დედინაცვალი“
• ტრაგედიის მიზეზი: პლატონი არ არის ბოროტი ადამიანი, ის გარემოებამ და უკიდურესმა სოციალურმა გაჭირვებამ აქცია ანგარებიან, სასოწარკვეთილ არსებად. შიში იმისა, რომ მამის ახალი ქორწინებითა და შესაძლო მემკვიდრის გაჩენით ისედაც მცირე ქონებას დაკარგავს, მას მორალურ ზღვარს გადაალახინებს.
• მთავარი სათქმელი: სიღატაკე ანადგურებს ადამიანურ ღირსებასა და ოჯახურ სიყვარულს.

ინდივიდისა და საზოგადოების კონფლიქტი: ალუდა ქეთელაური

• ნაწარმოები: ვაჟა-ფშაველას „ალუდა ქეთელაური“
• ტრაგედიის მიზეზი: ალუდას ტრაგედია მისი სულიერი ამაღლებაა. მუცალის მკვლელობის შემდეგ ის აცნობიერებს მტრის, როგორც თანასწორი ადამიანის პატივისცემის აუცილებლობას. ამ ახალ, ქრისტიანულ და ჰუმანურ საფეხურზე ასვლას კი თემი ვერ პატიობს. ალუდა მოკვეთილია არა იმიტომ, რომ დაშავდა, არამედ იმიტომ, რომ ბრბოზე მაღლა დადგა.
• მთავარი სათქმელი: მაღალი მორალური იდეალები ხშირად მარტოობისა და საზოგადოებისგან გარიყვის ფასად მიიღწევა.

ზედმეტი ცოდნისა და ბუნების ენის ტვირთი: ხოგაის მინდია

• ნაწარმოები: კონსტანტინე გამსახურდიას „ხოგაის მინდია“ (და ვაჟა-ფშაველას „გველისმჭამელი“)
• ტრაგედიის მიზეზი: მინდიამ იგემა აკრძალული ნაყოფი (გველის ხორცი) და მიიღო ის ცოდნა, რაც ადამიანისთვის არ არის განკუთვნილი — მას ესმის ბუნების ენა. ეს ზებუნებრივი ნიჭი მას აუცხოებს ადამიანური სამყაროსგან. მას აღარ შეუძლია ნადირობა და ჩვეულებრივი ცხოვრება, რადგან ყოველი მოჭრილი ხე და მოკლული ცხოველი მისთვის პიროვნული ტკივილია.
• მთავარი სათქმელი: ბუნებასთან სრული ჰარმონია ადამიანურ სამყაროში ცხოვრებას შეუძლებელს ხდის.

სიამაყისა და დედობრივი ტრაგედიის სიმბოლო: ოთარაანთ ქვრივი

• ნაწარმოები: ილია ჭავჭავაძის „ოთარაანთ ქვრივი“
• ტრაგედიის მიზეზი: ქვრივი იდეალური, უმწიკვლო და მშრომელი გლეხის სახეა. მისი ტრაგედია მის უკომპრომისო ხასიათშია. ის ვერ ეგუება უსამართლობას და შვილსაც (გიორგის) იმავე პრინციპებით ზრდის. გიორგის დაღუპვა და ქვრივის სიკვდილი არის უდიდესი დრამა იმაზე, თუ როგორ ტყდება, მაგრამ არ იდრიკება ნამდვილი ადამიანი უსამართლო წუთისოფელთან ბრძოლაში.
• მთავარი სათქმელი: „წუთისოფელი ძნელია, მაგრამ კაცი უნდა იყოს კაცი“.

პერსონაჟების შედარებითი ცხრილი საგამოცდოდ

რჩევა აბიტურიენტებს: ესეში არგუმენტების მოყვანისას, შეეცადეთ პარალელები გაავლოთ ამ პერსონაჟებს შორის. მაგალითად, დაუპირისპირეთ თეიმურაზ ხევისთავის უნებისყოფობა — ოთარაანთ ქვრივის შეუდრეკელობას.