ყვარყვარე თუთაბერი: შინაარსი, პერსონაჟები და ანალიზი (პოლიკარპე კაკაბაძე)

„ყვარყვარე თუთაბერი“ პოლიკარპე კაკაბაძის 1928 წელს დაწერილი პოლიტიკური სატირაა, რომელშიც ხელისუფლების შეცვლისას დაწინაურებული მედროვის ამბავია მოთხრობილი. მთავარი გმირი, ყვარყვარე, თავიდან წისქვილში მცხოვრები ზარმაცი და თავის ქებით გართული კაცია, მაგრამ ისტორიული არეულობა მას თანდათან სარდლისა და ადგილობრივი მმართველის მდგომარეობამდე მიიყვანს. მისი წარმატების საფუძველი არც ცოდნაა, არც გამბედაობა და არც საზოგადოებისთვის გაწეული სამსახური: ყვარყვარე ახალ ვითარებას ერგება, საკუთარ წარსულს ცვლის და სხვის დამსახურებას ითვისებს.

ნაწარმოების მთავარი კითხვა მხოლოდ ის არ არის, როგორ ახერხებს ასეთი კაცი აღზევებას. დრამატურგი გვაფიქრებს იმ გარემოზეც, რომელშიც სიცრუე, შიში და პოლიტიკური დაბნეულობა მას ძალაუფლების მოპოვების საშუალებას აძლევს. ქვემოთ მოცემულია „ყვარყვარე თუთაბერის“ მოკლე შინაარსი, ოთხივე მოქმედების მიმოხილვა, პერსონაჟების დახასიათება და ნაწარმოების ანალიზი.

„ყვარყვარე თუთაბერი“: ძირითადი ინფორმაცია

„ყვარყვარე თუთაბერი“: მოკლე შინაარსი

მოქმედება იწყება რუსეთ-ოსმალეთის ფრონტის მახლობლად მდებარე წისქვილში. აქ თავს აფარებს ყვარყვარე თუთაბერი, რომელსაც ნაცარქექიას ეძახიან. ის შრომას გაურბის, დიდ საქმეებზე ოცნებობს და საკუთარ უნარებზე ბევრს ლაპარაკობს. წისქვილში შემთხვევით აღმოჩნდებიან რევოლუციონერი სევასტი და მისი თანამოაზრე გულთამზე. როდესაც ჯარისკაცები სევასტს ეძებენ, ყვარყვარე თავს ნამდვილ გმირად კი არა, შემთხვევით მონაწილედ წარმოაჩენს, მაგრამ საბოლოოდ სევასტის ნაცვლად ყვარყვარეს აკავებენ.

რევოლუციის შემდეგ პოლიტიკური ვითარება იცვლება. გამომძიებლები და სხვა მოხელეები ყვარყვარეს შეცდომით რევოლუციონერად მიიჩნევენ. ის სწრაფად ხვდება, რომ ეს გაუგებრობა მის სასარგებლოდ შეიძლება გამოიყენოს. იწყებს საკუთარი ღვაწლის გამოგონებას, წარსულის გადაკეთებასა და ხალხის დარწმუნებას, თითქოს ძველი რეჟიმის წინააღმდეგ წლების განმავლობაში იბრძოდა.

დროებითი მთავრობის პერიოდში ყვარყვარე ახალ გარემოსაც ერგება და სამხედრო ხელმძღვანელობის პრეტენზიას აცხადებს. როდესაც ხელისუფლება კვლავ იცვლება, ის ბოლშევიკურ რიტორიკასაც ითვისებს. ბოლოს ყვარყვარე ადგილობრივ რევკომს უძღვება, ხალხს თვითნებურად აპატიმრებს და საკუთარი დიდებისათვის ძეგლის დადგმაზეც ოცნებობს.

ფინალში მის დანაშაულებსა და სიცრუეს ამხელენ. თუმცა გმირს არ სჯიან იმ ფორმით, რასაც აღშფოთებული ხალხი მოითხოვს: რევკომი მას უვნებელ ნაცარქექიად აცხადებს და ათავისუფლებს. ყვარყვარე კი საბოლოოდ დამარცხებულად თავს მაინც არ მიიჩნევს. პიესის ბოლო ჟესტი მიანიშნებს, რომ ხელსაყრელი შემთხვევის გამოჩენისას კვლავ შეეცდება დაწინაურებას.

„ყვარყვარე თუთაბერის“ ვრცელი შინაარსი ოთხი მოქმედების მიხედვით

პირველი მოქმედება: ნაცარქექია წისქვილში

მოქმედების ადგილი რუსეთ-ოსმალეთის ფრონტის სიახლოვეს მდებარე სოფლის წისქვილია. ყვარყვარე ნაცარში ვითომ მნიშვნელოვან გეგმებს ხაზავს და მეწისქვილეს დიდი მშენებლობების განხორციელებას ჰპირდება. სინამდვილეში კი იქამდე აღებული პატარა ხიდის იჯარაც ვერ შეასრულა. მას საკუთარი თავის წარმოჩენა შეუძლია, მაგრამ ჩვეულებრივი სამუშაო ეზარება.

წისქვილში მოდიან კაკუტა და ქუჩარა, ომის პირობებში გაჭირვებული მუშები, რომლებიც ყვარყვარეს ძველად იცნობენ. მათი საუბრები ნათელს ხდის განსხვავებას მის სიტყვებსა და რეალურ საქმეებს შორის. ყვარყვარეს მეწისქვილის ქალიშვილი, გულთამზე, აინტერესებს, მაგრამ ეს ინტერესი მისი თავკერძა ბუნების კიდევ ერთ მხარეს ავლენს.

გულთამზე რევოლუციონერ სევასტთან ერთად წისქვილში იმალება. მათ მდევრები ეძებენ. ვითარება ისე ვითარდება, რომ სევასტის ნაცვლად ყვარყვარეს აკავებენ. ეს შემთხვევითი შეცდომა სიუჟეტის გადამწყვეტი საწყისი ხდება: ადამიანი, რომელსაც რევოლუციისთვის არაფერი გაუკეთებია, მოგვიანებით რევოლუციის გმირის როლში გამოჩნდება.

მეორე მოქმედება: შემთხვევითი ტუსაღი „რევოლუციონერ გმირად“ იქცევა

მეორე მოქმედებაში ვხედავთ სამხედრო შტაბისა და მოხელეების სამყაროს, სადაც შიში, ქედმაღლობა და ბიუროკრატიული დამოკიდებულება აშკარაა. სამხედრო და პოლიტიკური მდგომარეობის შეცვლა ძველ ხელისუფლებასთან დაკავშირებულ პირებს აბნევს. რევოლუციის ამბავი ყვარყვარესთვის მოულოდნელ შესაძლებლობად იქცევა.

ის აღარ ცდილობს საკუთარი უდანაშაულობისა და შეცდომით დაკავების დამტკიცებას. პირიქით, იხვეჭს რევოლუციონერის სახელს. ძველ ნაცნობებს უყვება, თითქოს დევნასა და გაჭირვებას ხალხის თავისუფლებისთვის იტანდა. მის წარსულს ის ადამიანები სულ სხვაგვარად იცნობენ, მაგრამ ყვარყვარეს თავდაჯერებულობა და ახალი გარემოს მოლოდინი მათაც აბნევს.

კომიკური სიტუაცია სულ უფრო მასშტაბური ხდება: ვისაც ცოტა ხნის წინ არავინ აფასებდა, ახლა მხრებზე ისვამენ, მის სიტყვას იჯერებენ და პოლიტიკურ გმირად წარმოაჩენენ. ასე იწყება შემთხვევითი გმირის საჯარო ლეგენდის შექმნა.

მესამე მოქმედება: დროებითი მთავრობის ეპოქა და პოლიტიკური ნიღბების შეცვლა

მესამე მოქმედების მნიშვნელოვანი სივრცეა დროებითი მთავრობის ამიერკავკასიის რწმუნებულის კაბინეტი. პოლიტიკური ჯგუფები ერთმანეთს ეჯიბრებიან, ხელისუფლების გადანაწილების საკითხი კი გაურკვეველია. ყვარყვარე საკუთარი გადაჭარბებული შესაძლებლობებითა და ძალის შესახებ გამოგონილი ამბებით ცდილობს გავლენის მოპოვებას.

მას ესაუბრება ტიტე, რომელიც მმართველობისა და სახელმწიფო მოწყობის ხმამაღალი, მაგრამ ხშირად ფუჭი მსჯელობით მისი კეთილგანწყობის მოპოვებას ცდილობს. ყვარყვარეც სიამოვნებით ისმენს ქებას და საკუთარ თავში მომავალ მმართველს ხედავს.

მოვლენების განვითარებასთან ერთად ირკვევა, რომ ძალაუფლება კვლავ იცვლება და დროებითი მთავრობა დასუსტებულია. ყვარყვარეს პოლიტიკური „მრწამსიც“ მყისიერად იცვლება: იგი მზადაა ახალი გამარჯვებულების სიტყვები ისწავლოს და მათ მხარეს გადავიდეს. მისთვის გადამწყვეტი არ არის იდეოლოგია; გადამწყვეტია, ვის ხელშია ძალაუფლება.

მეოთხე მოქმედება: რევკომის ხელმძღვანელი და მხილებული მედროვე

ბოლო მოქმედებაში ყვარყვარე ადგილობრივი რევკომის ხელმძღვანელია. მის ხელში მოქცეული ძალაუფლება აშკარად საზიანო ხდება: ხალხს ავიწროებს, უსამართლოდ აპატიმრებს და საკუთარი პიროვნების განდიდებას მოითხოვს. განსაკუთრებით სიმბოლურია მისი სურვილი, სიცოცხლეშივე ძეგლი დაუდგან.

ძველი ნაცნობები, კაკუტა, ქუჩარა და ლირსა, თავდაპირველად დახმარების სათხოვნელად მიდიან, მაგრამ როდესაც მისი ადრინდელი ცხოვრება ახსენდებათ, ყვარყვარე განრისხდება და მათაც აპატიმრებს. ეს ეპიზოდი გვაჩვენებს, რომ შიშისგან გათავისუფლებული ნაცარქექია თავად იქცა სხვების დამაშინებელ მმართველად.

როდესაც ახალი რევკომი და წითელარმიელები ჩადიან, პატიმრები თავისუფლდებიან და ყვარყვარეს საქციელს ამხელენ. სევასტი განმარტავს, როგორ შეცდომით დააკავეს ოდესღაც ყვარყვარე მის ნაცვლად და როგორ გადააქცია მან ეს შემთხვევა შეთხზულ „რევოლუციურ წარსულად“.

პიესის ფინალში ყვარყვარეს ათავისუფლებენ და საჯაროდ აცლიან პოლიტიკურ ნიღაბს. მაგრამ დასასრული ბოლომდე დამამშვიდებელი არ არის: ყვარყვარე დარწმუნებულია, რომ ახალი შესაძლებლობა ისევ გამოჩნდება. სწორედ ამიტომ მისი სახე სცდება ერთი კაცის კომიკურ თავგადასავალს.

პერსონაჟების დახასიათება

ყვარყვარე თუთაბერის დახასიათება

ყვარყვარე ერთდროულად სასაცილო და სახიფათო პერსონაჟია. დასაწყისში ის ზარმაცი, თავხედი და საკუთარ თავზე შეყვარებულია. ნაცარში დახაზული გრანდიოზული გეგმები მისი ხასიათის ამოსაცნობი დეტალია: მისთვის საუბარი საქმის გაკეთების შემცვლელია. როცა გავლენას იძენს, ამავე თვისებებს უკვე ძალადობაც ემატება.

მისი ხასიათის მნიშვნელოვანი ნიშნებია:

• მედროვეობა: მხარს უჭერს იმას, ვისგანაც სარგებელს ელის;
• სიცრუე: იგონებს დამსახურებებს და საკუთარ წარსულს ხელახლა წერს;
• პატივმოყვარეობა: სურს ქება, მაღალ თანამდებობაზე ყოფნა და ძეგლი;
• პასუხისმგებლობის ნაკლებობა: რეალურ სამუშაოს გაურბის და შედეგებისთვის სხვებს ადანაშაულებს;
• ძალაუფლების ბოროტად გამოყენება: აპატიმრებს ადამიანებს, რომლებმაც მის შესახებ სიმართლე იციან;
• გადარჩენის ინსტინქტი: პოლიტიკურ წარუმატებლობას საბოლოო დასასრულად არასდროს მიიჩნევს.

ყვარყვარე კომიკური ტიპიდან თანდათან პოლიტიკური ძალაუფლების სახიფათო მოდელად იქცევა. ამიტომ ავტორის სატირის სამიზნე მხოლოდ მისი უცოდინრობა არ არის: ნაწარმოები აჩვენებს, რა ხდება, როდესაც უცოდინრობასა და სიცრუეს ინსტიტუციური ძალა ეძლევა.

გულთამზე და სევასტი: ნამდვილი მოქმედება ყალბი გმირობის წინააღმდეგ

გულთამზისა და სევასტის ამბავი ყვარყვარეს თავგადასავალს უპირისპირდება. ისინი რეალურ საფრთხეს იღებენ და რევოლუციურ საქმიანობას ეწევიან, მაშინ როდესაც ყვარყვარე მხოლოდ შემთხვევითი დაპატიმრებისგან ცდილობს გმირობის შექმნას. სწორედ სევასტი ნათელს ჰფენს ფინალში მის წარსულს.

ეს დაპირისპირება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სიუჟეტის შეფასებისას: პიესაში ერთმანეთს უპირისპირდება განცხადებული დამსახურება და ნამდვილი გამოცდილება. ადამიანის სიტყვა თავისთავად ვერ ამტკიცებს მის ღვაწლს.

კაკუტა, ქუჩარა და ხალხის დამოკიდებულება

კაკუტა და ქუჩარა იცნობენ ყვარყვარეს ყოველდღიურ ცხოვრებას, მის სიზარმაცესა და ცრუ დაპირებებს. მიუხედავად ამისა, მისი აღზევებისას მათშიც ჩნდება მოლოდინი, რომ ძველი ნაცნობი დაეხმარებათ. როდესაც ის ძალაუფლებას მოიპოვებს, სწორედ მათ მიმართ იჩენს განსაკუთრებულ სისასტიკეს.

ამ პერსონაჟებით კაკაბაძე აჩვენებს, როგორ შეიძლება საზოგადოებამ თავადვე შეუწყოს ხელი ცრუ ლიდერის ავტორიტეტის გაძლიერებას, ხოლო შემდეგ მისი პირველი მსხვერპლი გახდეს. ეს არის ნაწარმოების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი სოციალური პრობლემა.

ნაწარმოების მთავარი იდეა: რას აკრიტიკებს პოლიკარპე კაკაბაძე?

„ყვარყვარე თუთაბერის“ მთავარი სათქმელია, რომ პოლიტიკური არეულობისა და პასუხისმგებლობის შესუსტების დროს ძალაუფლებას შეიძლება დაეუფლოს ადამიანი, რომლის ერთადერთი პრინციპი პირადი სარგებელია. მწერალი ამხელს არა მხოლოდ მედროვე ადამიანს, არამედ გარემოს, რომელიც მის დაწინაურებას შესაძლებელს ხდის.

პოლიტიკური მედროვეობა და იდეოლოგიური ნიღბები

ყვარყვარე არც თანმიმდევრული მონარქისტია, არც დროებითი მთავრობის ერთგული მხარდამჭერი და არც ღირებულებებით ხელმძღვანელობს ბოლშევიკურ მხარესთან ურთიერთობისას. როდესაც ვითარება იცვლება, მისი სიტყვებიც იცვლება. ავტორი ამ გზით გვაჩვენებს, რომ იდეოლოგიის ხმამაღალი გამეორება და იდეების ნამდვილი გაზიარება სხვადასხვა რამეა.

პიროვნების კულტი და თვითგანდიდება

ყვარყვარეს ძეგლის დადგმის სურვილი მისი პატივმოყვარეობის გროტესკული გამოხატულებაა. ის ჯერ საკუთარ დამსახურებას იგონებს, შემდეგ სხვებს აიძულებს მის აღიარებას. ამის შემდეგ თავადვე იჯერებს, რომ განსაკუთრებული ისტორიული მისია აკისრია.

სატირის კომიკურობის მიუხედავად, ამ ამბავს სერიოზული მხარეც აქვს: როდესაც მმართველის უპირობო ქება წესად იქცევა, სიმართლის თქმა შეიძლება საფრთხის წყაროდ გადაიქცეს.

პიესის ფინალის ორმაგი მნიშვნელობა

ფინალში ახალი ხელისუფლების წარმომადგენლები ყვარყვარეს ნიღაბს ხდიან და აცხადებენ, რომ საშიშროებას აღარ წარმოადგენს. ეს სცენა შეიძლება წავიკითხოთ როგორც პოლიტიკური სიცრუის მხილება და წესრიგის აღდგენის თეატრალური ვერსია. მაგრამ არის მეორე კითხვაც: ნამდვილად ქრება თუ არა ყვარყვარეს მსგავსი ტიპი, როდესაც ერთ კონკრეტულ ადამიანს თანამდებობას ჩამოართმევენ?

ყვარყვარეს ბოლო განწყობა მიანიშნებს, რომ თავად პასუხი უარყოფითად ესმის: ის სხვა ხელსაყრელი მომენტის მოლოდინში რჩება. სწორედ ეს ამბივალენტურობა აძლევს ნაწარმოებს სხვადასხვა ეპოქაში ხელახალი წაკითხვის შესაძლებლობას.

რა არის ყვარყვარიზმი?

ყვარყვარიზმი არის პიროვნებისა და სოციალური ქცევის ტიპის აღმნიშვნელი ლიტერატურული ცნება, რომელიც ყვარყვარე თუთაბერის სახელიდან წარმოიშვა. მისი ძირითადი ნიშნებია მედროვეობა, ძალაუფლებისთვის პოლიტიკური პოზიციის შეცვლა, სხვისი დამსახურების მითვისება, მლიქვნელობა და სიცრუით დაწინაურება.

ქართული ენციკლოპედიის მიხედვით, ყვარყვარე იმდენად ტიპური სახე გახდა, რომ მისი სახელი განზოგადდა. ყვარყვარიზმი ამგვარი ქცევის აღსანიშნავ ტერმინად დამკვიდრდა.

მნიშვნელოვანია განსხვავება: ყვარყვარიზმი მხატვრული და კრიტიკული ცნებაა, არა სამედიცინო დიაგნოზი. მისი გამოყენება კონკრეტული ისტორიული ან საზოგადოებრივი ქცევის ანალიზში შეიძლება, მაგრამ ნაწარმოებში ნებისმიერი კომიკური ან შეცდომის დამშვები ადამიანი ავტომატურად ყვარყვარე არ არის.

რატომ არის ნაწარმოები სატირა და არა უბრალოდ მხიარული კომედია?

კაკაბაძე იყენებს ირონიას, გროტესკს, გაზვიადებასა და სიტუაციურ კომიზმს. პერსონაჟის უგუნურება მკითხველს აცინებს, მაგრამ ისტორიის განვითარებასთან ერთად სიცილს შფოთვაც ემატება: ყვარყვარე იმ ადამიანების ბედის გადაწყვეტას იწყებს, რომლებიც ცოტა ხნის წინ მასზე იცინოდნენ.

სატირის რამდენიმე მნიშვნელოვანი ხერხია:

• კონტრასტი: გრანდიოზული გეგმები და რეალური უქნარობა;
• ირონია: შეცდომით დაპატიმრებული ადამიანი „მოღვაწედ“ წარმოჩნდება;
• გროტესკი: ძეგლის მსურველი, გადამეტებული თვითშეფასების მქონე მმართველი;
• ვითარების შებრუნება: გუშინდელი უპოვარი ნაცარქექია დღეს სხვა ადამიანებს აპატიმრებს;
• განმეორებადი ნიღბები: ხელისუფლების შეცვლისას პერსონაჟის იდეოლოგიური საუბარიც იცვლება.

ამის შედეგად პიესა არა მხოლოდ ერთი პიროვნების დაცინვა, არამედ სისტემური პასუხისმგებლობის შესახებ მხატვრული გაფრთხილება ხდება. მსგავსი სატირული მეთოდების სხვა მაგალითებისთვის შეგიძლიათ გაეცნოთ ილია ჭავჭავაძის „კაცია-ადამიანი?!“ ანალიზს და „ბედნიერი ერის“ განხილვას.

ისტორიული ფონი და პიესის შექმნის დრო

პოლიკარპე კაკაბაძემ „ყვარყვარე თუთაბერი“ 1928 წელს დაწერა, საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარებიდან რამდენიმე წლის შემდეგ. პიესის მოქმედება კი უფრო ადრინდელ ისტორიულ გარდატეხებს უკავშირდება: მონარქიის დასასრულს, დროებითი მთავრობის არსებობასა და ბოლშევიკების მოსვლას.

ეს ისტორიული კონტექსტი აუცილებელია სიუჟეტის გასაგებად. ყვარყვარე ერთ პოლიტიკური სისტემის ერთგული პერსონაჟი არ არის: ის მომდევნო გამარჯვებულთან გადასვლის შესაძლებლობას ეძებს. ამიტომ ტექსტის მთავარი დამაკავშირებელი ხაზი არა ცალკეული პოლიტიკური პროგრამაა, არამედ ძალაუფლების შეცვლის დროს პიროვნების ქცევა.

ლიტერატურულ კვლევებში აღნიშნულია, რომ პიესის სატირა ზოგჯერ უფრო ფართოა, ვიდრე მხოლოდ მედროვე ადამიანის პერსონალური კრიტიკა. მკვლევრები ყურადღებას ამახვილებენ იმაზეც, თუ როგორ იძლევა კომიკური ფორმა საზოგადოებრივი და პოლიტიკური გარემოს კრიტიკული წაკითხვის შესაძლებლობას.

„ყვარყვარე თუთაბერი“ თეატრში და კინოში

1929 წელი: კოტე მარჯანიშვილის დადგმა

კაკაბაძის კომედია 1929 წელს კოტე მარჯანიშვილმა დადგა. პიესამ ქართულ თეატრში მნიშვნელოვანი ადგილი დაიკავა და მისი მთავარი პერსონაჟი სცენური სატირის ამოსაცნობ სახედ იქცა.

1974 წელი: რობერტ სტურუას „ყვარყვარე“

1974 წელს რობერტ სტურუამ რუსთაველის თეატრში პიესის ახალი ინტერპრეტაცია განახორციელა. ყვარყვარეს როლს რამაზ ჩხიკვაძე ასრულებდა. ეს დადგმა განსაკუთრებულ ყურადღებას ამახვილებდა ძალაუფლების, ბელადის კულტისა და მასების მიერ ლიდერის აღზევების საკითხებზე.

1978 წელი: მხატვრული ფილმი „ყვარყვარე“

ნაწარმოების მიხედვით გადაიღეს 1978 წლის ქართული მხატვრული ფილმი „ყვარყვარე“. ფილმის რეჟისორია დევი აბაშიძე, ხოლო ყვარყვარეს როლს დოდო აბაშიძე ასრულებს. ფილმის შექმნისა და გადაღების მასალები საქართველოს ეროვნული არქივის კოლექციაშიც არის წარმოდგენილი.

არ აგერიოთ: „ყვარყვარე თუთაბერი“ თავდაპირველად პიესაა; ფილმის სახელწოდებაა „ყვარყვარე“. ამასთან, თეატრალური ინტერპრეტაციები შესაძლოა სცენებით, ტექსტის მოცულობითა და აქცენტებით განსხვავდებოდეს საწყისი ნაწარმოებისგან.

როგორ დავწეროთ „ყვარყვარე თუთაბერის“ ანალიზი სკოლისთვის?

თუ თემაა „ყვარყვარე თუთაბერი როგორც მედროვე ადამიანის სახე“, პასუხი შეგიძლიათ სამი ნაწილის მიხედვით ააგოთ:

1. შესავალი: დაასახელეთ ავტორი, პიესის ჟანრი და ისტორიული ფონი. ჩამოაყალიბეთ აზრი, რომ ყვარყვარე პოლიტიკური არეულობის დროს დაწინაურებული მედროვის ტიპია.
2. ძირითადი ნაწილი: განიხილეთ მისი უქნარობა წისქვილში, შემთხვევითი დაპატიმრება, შეთხზული რევოლუციური წარსული, სხვადასხვა ხელისუფლებასთან შეგუება და რევკომში ძალაუფლების ბოროტად გამოყენება.
3. დასკვნა: ახსენით, რატომ არ სრულდება პერსონაჟის არსებობა მხოლოდ ერთი პოლიტიკური მარცხით: ყვარყვარეს ტიპი შეიძლება ხელახლა გაჩნდეს იქ, სადაც სიცრუესა და მლიქვნელობას ხელს უწყობენ.

მოკლე ანალიტიკური ნიმუში: პოლიკარპე კაკაბაძის „ყვარყვარე თუთაბერი“ პოლიტიკური მედროვეობის სატირული მხილებაა. მთავარი გმირი ცდილობს ძალაუფლება მოიპოვოს არა შრომითა და დამსახურებით, არამედ შეცვლილი ვითარების გამოყენებით. ის სხვადასხვა მთავრობის დროს სხვადასხვა პოლიტიკურ ენაზე საუბრობს, რადგან მისი მიზანი საკუთარი კეთილდღეობაა. თუმცა ნაწარმოების კრიტიკა მხოლოდ ყვარყვარეს არ ეხება: მწერალი გვიჩვენებს საზოგადოებასაც, რომელიც ცრუ გმირს აღაზევებს. ამიტომ პიესის მთავარი სათქმელია, რომ სიცრუისა და უპასუხისმგებლობის შეწყნარებამ შეიძლება ბოროტად გამოყენებული ძალაუფლება წარმოშვას.

ქართული ლიტერატურის სხვა პერსონაჟებთან შედარებისთვის იხილეთ „ჯაყო vs თეიმურაზი“. ეს ორი ნაწარმოები სხვადასხვა ჟანრისა და სიუჟეტისაა, მაგრამ ორივეში ძალაუფლების, საზოგადოებრივი სისუსტისა და პიროვნული პასუხისმგებლობის საკითხებია წამოჭრილი.

ხშირად დასმული კითხვები

ვინ დაწერა „ყვარყვარე თუთაბერი“?

ნაწარმოების ავტორია ქართველი დრამატურგი პოლიკარპე კაკაბაძე.

რომელ წელს დაიწერა „ყვარყვარე თუთაბერი“?

პიესა დაიწერა 1928 წელს. კოტე მარჯანიშვილმა იგი სცენაზე 1929 წელს განახორციელა.

რა ჟანრის ნაწარმოებია „ყვარყვარე თუთაბერი“?

ეს არის პოლიტიკური სატირული კომედია, ოთხი მოქმედებით. მოთხრობა ან რომანი არ არის.

ვინ არის ყვარყვარე თუთაბერი?

ყვარყვარე პიესის მთავარი პერსონაჟია, მედროვე კაცი, რომელსაც თავდაპირველად ნაცარქექიას უწოდებენ. ხელისუფლების ცვლილებებისას იგი გმირად წარმოაჩენს თავს და თანამდებობას აღწევს.

რატომ უწოდებენ ყვარყვარეს ნაცარქექიას?

პიესის დასაწყისში ის წისქვილში კერის ნაცარს ქექავს, შრომას გაურბის და გრანდიოზული გეგმების შედგენაზე ლაპარაკობს. მეტსახელი მის უქნარობასა და თავსმოხვეულ დიდკაცურ პოზას უსვამს ხაზს.

როგორ გახდა ყვარყვარე „რევოლუციონერი“?

ჯარისკაცებმა იგი შეცდომით დააკავეს სევასტის ნაცვლად. რევოლუციის შემდეგ ყვარყვარემ ეს შემთხვევა გამოიყენა, თითქოს თავად ყოფილიყო დევნილი რევოლუციონერი და ხალხის დამცველი.

რა არის ყვარყვარიზმი?

ყვარყვარიზმი მედროვეობის, მლიქვნელობის, პოლიტიკური უპრინციპობისა და ძალაუფლებისთვის საკუთარი პოზიციის შეცვლის აღმნიშვნელი ლიტერატურული ცნებაა.

რა არის „ყვარყვარე თუთაბერის“ მთავარი იდეა?

მთავარი იდეა მედროვე ადამიანის აღზევებისა და სიცრუეზე აგებული ძალაუფლების მხილებაა. ნაწარმოები აჩვენებს, როგორ შეიძლება საზოგადოების დაბნეულობამ და მლიქვნელობამ ასეთ ადამიანს გზა გაუხსნას.

როგორ მთავრდება „ყვარყვარე თუთაბერი“?

საბოლოოდ ყვარყვარეს ამხელენ და ნიღაბს ხდიან. მას ათავისუფლებენ, თუმცა პერსონაჟი ფიქრობს, რომ მომავალშიც შეძლებს დაწინაურებას. ამით მისი მედროვე ბუნების სიცოცხლისუნარიანობა გამოიკვეთება.

ვინ ითამაშა ყვარყვარე თეატრსა და კინოში?

რობერტ სტურუას 1974 წლის თეატრალურ დადგმაში ყვარყვარე რამაზ ჩხიკვაძემ განასახიერა. 1978 წლის ფილმში „ყვარყვარე“ მთავარი როლი დოდო აბაშიძემ შეასრულა.

სად წავიკითხოთ „ყვარყვარე თუთაბერი“ სრულად?

პიესის ტექსტი ხელმისაწვდომია ეროვნული ბიბლიოთეკის სასკოლო რესურსში და Aura.ge-ზე. გამოცემების კატალოგი შეგიძლიათ იხილოთ ეროვნული ბიბლიოთეკის ციფრულ არქივშიც.

წყაროები და დამატებითი საკითხავი

• პოლიკარპე კაკაბაძე, „ყვარყვარე თუთაბერი“: პიესის ტექსტი
• ქართული ენციკლოპედია: პოლიკარპე კაკაბაძე
• საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკა: პოლიკარპე კაკაბაძის ბიოგრაფია
• ეროვნული ბიბლიოთეკის ციფრული არქივი: კაკაბაძის პიესები (1948)
• რობერტ სტურუას „ყვარყვარეს“ თეატრალური ინტერპრეტაციის განხილვა
• სამეცნიერო კვლევა: „ყვარყვარე თუთაბერი“ და საბჭოთა პოლიტიკური სატირა
• საქართველოს ეროვნული არქივი: 1978 წლის ფილმი „ყვარყვარე“

შეჯამება

პოლიკარპე კაკაბაძის „ყვარყვარე თუთაბერი“ მხოლოდ ერთი ზარმაცი კაცის სასაცილო კარიერა არ არის. პიესაში ნაცარქექია გარემოებებისა და სიცრუის წყალობით ხელისუფლების წარმომადგენლად იქცევა და სხვების ბედზე გავლენას იძენს. მისი აღზევება, პოლიტიკური ნიღბების მუდმივი ცვლილება და ფინალში ახალი შესაძლებლობის მოლოდინი გვაჩვენებს, რომ ყვარყვარიზმი ერთი ეპოქითა და ერთი პოლიტიკით არ შემოიფარგლება. ეს არის სატირა მედროვეობაზე, საზოგადოებრივ პასუხისმგებლობასა და ძალაუფლების საფრთხეზე.