დარვინ-უოლესის ევოლუციური თეორია: ბუნებრივი გადარჩევა და მისი მნიშვნელობა

დარვინ-უოლესის ევოლუციური თეორია ხსნის, როგორ შეიძლება პოპულაციები თაობების განმავლობაში შეიცვალოს ბუნებრივი გადარჩევის შედეგად. ეს მექანიზმი ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად განავითარეს ჩარლზ დარვინმა და ალფრედ რასელ უოლესმა. მათი იდეები 1858 წლის 1 ივლისს ლონდონის ლინეის საზოგადოებაში ერთობლივად წარადგინეს, ხოლო 1859 წელს დარვინმა გამოაქვეყნა წიგნი On the Origin of Species („სახეობათა წარმოშობის შესახებ“), რომელმაც ევოლუციური ბიოლოგიის განვითარებაზე უდიდესი გავლენა მოახდინა.

მოკლე განმარტება: ბუნებრივი გადარჩევა არის პროცესი, რომლის დროსაც მემკვიდრეობითი ნიშან-თვისებების მქონე ინდივიდებს განსხვავებული რეპროდუქციული წარმატება აქვთ. თუ კონკრეტული გარემოს პირობებში ერთი მემკვიდრეობითი ნიშანი გადარჩენისა და გამრავლების ალბათობას ზრდის, მასთან დაკავშირებული გენეტიკური ვარიანტები მომდევნო თაობებში შეიძლება უფრო გავრცელდეს. ამგვარად, დროთა განმავლობაში იცვლება პოპულაცია და არა ცალკეული ინდივიდის გენეტიკური ბუნება მისი სიცოცხლის განმავლობაში.

ამ სტატიაში განხილულია დარვინისა და უოლესის აღმოჩენის ისტორია, ბუნებრივი გადარჩევის წინაპირობები და ეტაპები, მემკვიდრეობითი ცვალებადობა, ადაპტაცია, ხელოვნურ გადარჩევასთან განსხვავება, თანამედროვე ევოლუციური სინთეზი, ევოლუციის მტკიცებულებები და გავრცელებული მცდარი წარმოდგენები.

რა არის დარვინ-უოლესის ევოლუციური თეორია?

დარვინ-უოლესის თეორიას უწოდებენ ბუნებრივი გადარჩევით ევოლუციის ახსნას, რომელიც XIX საუკუნის შუა წლებში ორმა ბუნებისმეტყველმა დამოუკიდებლად ჩამოაყალიბა. ისინი აკვირდებოდნენ ცხოველებისა და მცენარეების გავრცელებას, გარემოსთან შეგუებას, სახეობებს შორის მსგავსებასა და განსხვავებას. ამ დაკვირვებებმა მიიყვანა ისინი აზრამდე, რომ მემკვიდრეობითი განსხვავებები და გამრავლების არათანაბარი წარმატება მრავალი თაობის შემდეგ პოპულაციებს ცვლის.

თეორიის არსი არ არის მხოლოდ განცხადება, რომ „ცოცხალი ორგანიზმები იცვლებიან“. მთავარი მიღწევაა მიზეზობრივი მექანიზმის ახსნა: გარემოში ზოგი მემკვიდრეობითი ნიშანი შთამომავლობის დატოვებაში უფრო სასარგებლოა, რის შედეგადაც მისი მატარებელი ინდივიდების წილი მომდევნო თაობებში შეიძლება გაიზარდოს.

დღეს ევოლუციური ბიოლოგია დარვინისა და უოლესის იდეებზე გაცილებით ფართოა. იგი მოიცავს გენეტიკას, მოლეკულურ ბიოლოგიას, ეკოლოგიას, პალეონტოლოგიასა და პოპულაციურ გენეტიკას. ბუნებრივი გადარჩევა ევოლუციის ერთ-ერთი მთავარი მექანიზმია, მაგრამ ერთადერთი მექანიზმი არ არის: გენეტიკური დრეიფი, მუტაცია და გენების ნაკადიც ცვლის პოპულაციების გენეტიკურ შემადგენლობას.

ვინ იყვნენ ჩარლზ დარვინი და ალფრედ რასელ უოლესი?

ჩარლზ დარვინი (1809–1882)

ჩარლზ რობერტ დარვინი ინგლისელი ბუნებისმეტყველი იყო, რომელიც 1831–1836 წლებში ხომალდ HMS Beagle-ით მოგზაურობდა. მისი კვლევისთვის მნიშვნელოვანი გახდა სამხრეთ ამერიკის გეოლოგია, ნამარხები, ცოცხალი ორგანიზმების მრავალფეროვნება და კუნძულების ფაუნა, მათ შორის გალაპაგოსის არქიპელაგის ორგანიზმები. შემდგომ წლებში იგი აგროვებდა დამატებით დაკვირვებებს, სწავლობდა მოშინაურებულ ცხოველებსა და მცენარეებს და ამუშავებდა ბუნებრივი გადარჩევის ახსნას.

დარვინს ევოლუციის იდეაზე ბევრი წლით ადრე ჰქონდა ნაფიქრი, ვიდრე თეორიის ყველაზე ცნობილი წიგნი გამოვიდოდა. 1859 წელს გამოქვეყნებულმა On the Origin of Species-მა შეკრიბა ბუნებრივ გადარჩევასთან, საერთო წარმოშობასა და სახეობების ცვლილებასთან დაკავშირებული მრავალმხრივი არგუმენტები.

ალფრედ რასელ უოლესი (1823–1913)

ალფრედ რასელ უოლესი ბრიტანელი ბუნებისმეტყველი, მოგზაური და ბიოგეოგრაფიის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მკვლევარი იყო. 1848–1852 წლებში ის ამაზონის რეგიონში მუშაობდა, 1854–1862 წლებში კი მალაის არქიპელაგზე იკვლევდა ბუნებას. მას განსაკუთრებით აინტერესებდა, რატომ განსხვავდებოდა ორგანიზმთა გავრცელება კუნძულებსა და სხვადასხვა გეოგრაფიულ რეგიონებს შორის.

უოლესმა დამოუკიდებლად შეიმუშავა ბუნებრივი გადარჩევის იდეა და 1858 წელს დარვინს გაუგზავნა ესე, რომელშიც აღწერილი იყო, როგორ შეიძლება გარემოს პირობებში სახეობების მემკვიდრეობითი ვარიანტების გავრცელება შეიცვალოს. უოლესის მონაწილეობა არ არის მხოლოდ ისტორიული „დამატება“ დარვინის თეორიაზე: ის ბუნებრივი გადარჩევის მექანიზმის დამოუკიდებელი თანააღმომჩენია. მისი ღვაწლი ხაზგასმულია ლონდონის ლინეის საზოგადოების ისტორიულ მასალაშიც.

1858 წლის 1 ივლისი: როგორ წარადგინეს თეორია ერთად?

1858 წლის ივნისში დარვინმა მიიღო უოლესის ესე ბუნებრივი გადარჩევის შესახებ. როდესაც აშკარა გახდა ორი მკვლევრის იდეების ძლიერი მსგავსება, მეცნიერებმა ჩარლზ ლაიელმა და ჯოზეფ დალტონ ჰუკერმა ხელი შეუწყვეს დარვინისა და უოლესის ტექსტების ერთობლივ წარდგენას.

1858 წლის 1 ივლისს ლონდონის ლინეის საზოგადოების სხდომაზე წაიკითხეს მასალები საერთო სათაურით On the Tendency of Species to form Varieties; and on the Perpetuation of Varieties and Species by Natural Means of Selection. ერთობლივი წარდგენის დროს არც დარვინი და არც უოლესი სხდომაზე არ იმყოფებოდნენ: უოლესი მოგზაურობაში იყო, დარვინი კი ოჯახური ტრაგედიით იყო შეწუხებული. ეს კონკრეტული ფაქტი თავად ლინეის საზოგადოების 160 წლისთავის მასალაში დასტურდება.

1859 წლის 24 ნოემბერს დარვინის წიგნმა On the Origin of Species თეორია ფართო სამეცნიერო და საზოგადოებრივი განხილვის ცენტრში მოაქცია. ამიტომ თეორია ხშირად მხოლოდ დარვინის სახელით არის ცნობილი, მაგრამ სამართლიანი ისტორიული აღწერა უოლესის დამოუკიდებელ ღვაწლსაც ითვალისწინებს.

ბუნებრივი გადარჩევის ოთხი მთავარი წინაპირობა

ბუნებრივი გადარჩევის მექანიზმის გასაგებად მნიშვნელოვანია ოთხი ერთმანეთთან დაკავშირებული პირობის გამიჯვნა.

1. ცვალებადობა: ერთი პოპულაციის ინდივიდებს შორის არსებობს განსხვავებები, მაგალითად სხეულის ფერში, ზომაში, ქცევაში ან დაავადების მიმართ მდგრადობაში.
2. მემკვიდრეობითობა: ამ განსხვავებების ნაწილს გენეტიკური საფუძველი აქვს და შთამომავლობას გადაეცემა.
3. გამრავლების პოტენციალი და რესურსების შეზღუდულობა: ორგანიზმებს ხშირად უფრო მეტი შთამომავლის წარმოქმნა შეუძლიათ, ვიდრე გარემოს ყველა მათგანის შენარჩუნება.
4. არათანაბარი რეპროდუქციული წარმატება: გარემოს კონკრეტულ პირობებში მემკვიდრეობითი ნიშნების მქონე ინდივიდები განსხვავებული ალბათობით ტოვებენ შთამომავლობას.

თუ ეს პირობები მოქმედებს, რომელიმე მემკვიდრეობითი ნიშნის მატარებლები შეიძლება საშუალოდ უფრო მეტ შთამომავალს ტოვებდნენ. რამდენიმე თაობაში ეს ნიშანი პოპულაციაში უფრო ხშირი გახდება. სწორედ ნიშნის სიხშირის თაობათაშორის ცვლილებაა ევოლუციური პროცესის მნიშვნელოვანი გამოხატულება.

გარემოში უბრალოდ არსებული განსხვავება საკმარისი არ არის. თუ ნიშანი გენეტიკურად არ გადაეცემა, მაგალითად ინდივიდის სპორტული ვარჯიშით მიღებული კუნთის ზომა, ბუნებრივი გადარჩევით ამ შეძენილი ნიშნის პირდაპირი მემკვიდრეობითი გავრცელება ავტომატურად არ ხდება.

როგორ მუშაობს ბუნებრივი გადარჩევა ეტაპობრივად?

ავიღოთ სასწავლო, პირობითი მაგალითი: ერთი სახეობის მწერების პოპულაციაში ზოგი ინდივიდი მუქია, ზოგი კი ღია ფერის. შეფერილობის განსხვავებას ამ მაგალითში მემკვიდრეობითი საფუძველი აქვს, ხოლო მწერები გარემოში მტაცებლებს ექვემდებარებიან.

1. საწყისი მდგომარეობა: პოპულაციაში უკვე არსებობს როგორც ღია, ისე მუქი შეფერილობის მემკვიდრეობითი ვარიანტები.
2. გარემო: მწერები ცხოვრობენ ხეების მუქ ქერქზე, სადაც შეფერილობა მათ ხილვადობას ცვლის.
3. არათანაბარი გადარჩენა: მტაცებლებმა შეიძლება უფრო ადვილად შეამჩნიონ მკვეთრად გამოჩენილი ინდივიდები.
4. გამრავლება: შედარებით კარგად შენიღბულმა ინდივიდებმა შეიძლება საშუალოდ მეტი შთამომავალი დატოვონ.
5. მემკვიდრეობითობა: შთამომავლობის ნაწილს გადაეცემა შესაბამისი შეფერილობის გენეტიკური საფუძველი.
6. თაობათა ცვლილება: მუქი შეფერილობა პოპულაციაში შეიძლება გახშირდეს.

ამ სქემაში გარემო არ „ქმნის“ მიზანმიმართულად საჭირო მუტაციას. გადარჩევა მოქმედებს უკვე არსებულ ან ახალი, ბუნებრივად წარმოქმნილი მემკვიდრეობითი ცვალებადობის საფუძველზე. თუ გარემოს პირობები შეიცვლება და ღია შეფერილობა უფრო ხელსაყრელი გახდება, გადარჩევის მიმართულებაც შეიძლება შეიცვალოს.

გაითვალისწინეთ: ეს მაგალითი მექანიზმის გასაგებად გამარტივებულია. რეალურ პოპულაციებში გადარჩევის შედეგებზე გავლენას ახდენს მტაცებლობა, საკვები, გამრავლების თავისებურებები, შემთხვევითი მოვლენები და სხვა ფაქტორები.

ადაპტაცია: რას ნიშნავს გარემოსთან შეგუება?

ადაპტაცია ბიოლოგიაში არის მემკვიდრეობითი ნიშანი, რომელიც კონკრეტულ გარემოში ორგანიზმის გადარჩენასა და რეპროდუქციულ წარმატებას უწყობს ხელს. ის შეიძლება იყოს სხეულის აგებულების, ფიზიოლოგიის ან ქცევის თავისებურება. მაგალითად, გარკვეულ გარემოში შენიღბვის ფერი, წყლის შენარჩუნების უნარი ან საკვების მოპოვების სტრუქტურა შეიძლება ხელსაყრელი აღმოჩნდეს.

ადაპტაციის ისტორია პოპულაციის დონეზე ვითარდება: მემკვიდრეობითი ნიშნის მატარებლები გარემოს პირობებში საშუალოდ წარმატებით მრავლდებიან, ამიტომ ნიშანი შეიძლება გავრცელდეს. თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ ინდივიდს შეუძლია საჭირო მემკვიდრეობითი ცვლილების „გამოძახება“ მხოლოდ სურვილით ან საჭიროებით.

ადაპტაცია და აკლიმატიზაცია განსხვავებული ცნებებია. მაგალითად, მაღალ მთაში რამდენიმე კვირის გატარებისას ადამიანის ორგანიზმში მიმდინარე გარკვეული ფიზიოლოგიური ცვლილებები აკლიმატიზაციაა. ეს ინდივიდის რეაქციაა გარემოზე და თავისთავად არ ნიშნავს პოპულაციის ევოლუციურ ცვლილებას. ხოლო თუ მრავალი თაობის განმავლობაში გარკვეული მემკვიდრეობითი ვარიანტები პოპულაციაში უფრო ხშირი ხდება, საქმე ევოლუციურ პროცესთან გვაქვს.

ბუნებრივი გადარჩევის სახეები

სასკოლო ბიოლოგიაში ბუნებრივი გადარჩევის შედეგების აღწერისას ხშირად განასხვავებენ მიმართულებით, სტაბილიზაციურ და დიზრუპციულ გადარჩევას. ეს მოდელები გვიჩვენებს, როგორ იცვლება სხვადასხვა ნიშნის გავრცელება პოპულაციაში.

მიმართულებითი გადარჩევა

თუ გარემოში ნიშნის ერთ-ერთი უკიდურესი მნიშვნელობა უფრო ხელსაყრელია, პოპულაციის საშუალო მაჩვენებელი შეიძლება იმ მიმართულებით გადაიწიოს. მაგალითად, მშრალ გარემოში ზოგჯერ უპირატესობა შეიძლება ჰქონდეთ მცენარეებს, რომლებიც წყალს უკეთ ინარჩუნებენ.

სტაბილიზაციური გადარჩევა

თუ ნიშნის შუალედური მნიშვნელობები უფრო ხელსაყრელია, ხოლო ძალიან დაბალი და ძალიან მაღალი მნიშვნელობები ნაკლებად წარმატებული, პოპულაციაში შესაძლოა შუალედური ვარიანტები უფრო გავრცელდეს.

დიზრუპციული გადარჩევა

თუ გარემოს გარკვეულ პირობებში ნიშნის ორი უკიდურესი ვარიანტი უფრო ხელსაყრელია, ვიდრე შუალედური, პოპულაციაში შეიძლება ორი განსხვავებული ჯგუფის წილი გაიზარდოს. ეს თავისთავად ჯერ არ ნიშნავს, რომ მაშინვე ორი სახეობა წარმოიქმნა.

ეს არის გამარტივებული მოდელები: რეალურ ეკოსისტემებში სხვადასხვა ნიშანზე ერთდროულად მრავალი ფაქტორი მოქმედებს.

დარვინის მოგზაურობა და გალაპაგოსის კუნძულების მნიშვნელობა

გალაპაგოსის არქიპელაგი დარვინის მოგზაურობასა და მოგვიანებით ევოლუციური თეორიის განხილვაში მნიშვნელოვანი გახდა. სხვადასხვა კუნძულზე მონათესავე ორგანიზმები ხშირად განსხვავებულ ნიშნებს ავლენენ. ასეთი განაწილება საინტერესო კითხვას ბადებს: როგორ შეიძლება საერთო წინაპრისგან წარმოშობილი ჯგუფები განსხვავებულ პირობებში დაიშალოს და განსხვავებული ნიშნები განივითაროს?

ცნობილი მაგალითია დარვინის მთიულები (Darwin’s finches) — გალაპაგოსის მონათესავე ფრინველების ჯგუფი, რომლის წარმომადგენლებს ნისკარტის სხვადასხვა ფორმა აქვთ. განსხვავება დაკავშირებულია კვებისა და ეკოლოგიური ნიშების თავისებურებებთან. თუმცა გავრცელებული წარმოდგენა, თითქოს დარვინმა 1835 წელს გალაპაგოსზე ყველა მექანიზმი მაშინვე, ფრინველთა ნისკარტების ერთჯერადი დათვალიერებისას აღმოაჩინა, ისტორიულად გამარტივებულია. თეორიის ჩამოყალიბება მოგზაურობის შემდეგ ხანგრძლივი კვლევებისა და შედარებების შედეგი იყო.

ამ მაგალითში ასევე ჩანს ადაპტაციური რადიაციის იდეა: საერთო წინაპრიდან სხვადასხვა ეკოლოგიური პირობების მქონე გარემოში მრავალი მონათესავე ფორმის წარმოქმნა. მსგავსი პროცესები სახეობათა წარმოშობისა და ბიოგეოგრაფიის მნიშვნელოვანი საკითხებია. OpenStax-ის სახეობათწარმოქმნის თავი ადაპტაციური რადიაციის მაგალითებსაც განიხილავს.

უოლესის დაკვირვებები და ბიოგეოგრაფია

უოლესის მეცნიერებისთვის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი წვლილი იყო ორგანიზმთა გეოგრაფიული გავრცელების შესწავლა. მალაის არქიპელაგზე მან შეამჩნია, რომ ერთმანეთთან შედარებით ახლოს მდებარე კუნძულებს ზოგჯერ მკვეთრად განსხვავებული ფაუნა ჰქონდათ. ეს დაეხმარა მას ისტორიული იზოლაციის, გეოგრაფიული ბარიერებისა და სახეობების გავრცელების მნიშვნელობის გააზრებაში.

უოლესის ხაზი არის ბიოგეოგრაფიული საზღვარი, რომელიც სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიისა და ავსტრალაზიის ფაუნის განსხვავებული ისტორიის აღწერისთვის გამოიყენება. ის არ არის აბსოლუტური კედელი, რომელზეც არც ერთი ორგანიზმი არ გადადის. იგი მიუთითებს იმაზე, რომ დედამიწის გეოლოგიურმა ისტორიამ და გავრცელების შეზღუდვებმა რეგიონებში ცხოველთა ჯგუფების განსხვავებული შემადგენლობა განაპირობა.

ბიოგეოგრაფია ევოლუციის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მტკიცებულების სფეროა, რადგან მონათესავე ორგანიზმთა გავრცელება ხშირად მათ საერთო წარმოშობას, ისტორიულ იზოლაციასა და გარემოსთან შეგუებას ასახავს.

ბუნებრივი და ხელოვნური გადარჩევა: განსხვავებები

დარვინს ბუნებრივი გადარჩევის ახსნაში დაეხმარა მოშინაურებული ცხოველებისა და კულტურული მცენარეების სელექციაზე დაკვირვება. ადამიანებს შეუძლიათ მრავალი თაობის განმავლობაში შეარჩიონ ორგანიზმები სასურველი ნიშნებით. ასე ხდება ჯიშებისა და ფორმების ცვლილება.

ხელოვნური გადარჩევა გვიჩვენებს, რომ მემკვიდრეობითი ნიშნების გავრცელება თაობებში შეიძლება შეიცვალოს; თუმცა ბუნებაში ამისთვის სელექციონერის ან სხვა მიზანმიმართული „მმართველის“ არსებობა საჭირო არ არის.

დარვინის თეორია და ლამარკის იდეები: რა განსხვავებაა?

დარვინსა და უოლესამდე ბუნებისმეტყველები უკვე მსჯელობდნენ ცოცხალი სამყაროს ისტორიულ ცვლილებაზე. მათ შორის იყო ჟან-ბატისტ ლამარკი, რომელიც სახეობების გარდაქმნის შესახებ საკუთარ ხედვას ავითარებდა. სასკოლო შედარებაში ხშირად ხაზგასმულია შეძენილი თვისებების მემკვიდრეობით გადაცემის იდეა.

გამარტივებული ლამარკისტული ახსნის მიხედვით, თუ ინდივიდი ცხოვრების განმავლობაში ძლიერ გამოიყენებს ორგანოს, ის განვითარდება და ასეთი შეძენილი ცვლილება შთამომავლობას გადაეცემა. ბუნებრივი გადარჩევის ახსნაში კი მთავარი არის უკვე არსებული მემკვიდრეობითი განსხვავებები და მათი მატარებლების რეპროდუქციული წარმატება.

მაგალითად, გრძელი კისრის მქონე ცხოველების პოპულაციაში მემკვიდრეობითი ცვალებადობა და საკვებზე წვდომის განსხვავებული წარმატება შეიძლება ნიშნის გახშირებას უწყობდეს ხელს. ეს არ ნიშნავს, რომ ერთმა ინდივიდმა კისრის გაწელვით შექმნა გენეტიკურად გრძელი კისერი, რომელიც შემდეგ აუცილებლად მის შვილებს გადაეცა.

თანამედროვე ბიოლოგია ასევე შეისწავლის ეპიგენეტიკურ მემკვიდრეობას, რომელიც გარკვეულ შემთხვევებში გენების აქტივობის მდგომარეობის თაობებს შორის გადაცემასთანაა დაკავშირებული. მაგრამ ეს არ ამტკიცებს, რომ ინდივიდის ნებისმიერი შეძენილი ნიშანი სურვილისამებრ შთამომავლობას გადაეცემა; ეპიგენეტიკის არსებობა არ აუქმებს ბუნებრივი გადარჩევის გენეტიკურ საფუძვლებს.

რას ამატებს თანამედროვე გენეტიკა დარვინ-უოლესის თეორიას?

1858 წელს დარვინსა და უოლესს ჯერ არ ჰქონდათ თანამედროვე ცოდნა დნმ-ის, გენების, ალელებისა და მუტაციების შესახებ. მათ შეეძლოთ დაენახათ მემკვიდრეობითი მსგავსება და განსხვავება, მაგრამ არ იცოდნენ მისი მოლეკულური მექანიზმი. მოგვიანებით გენეტიკისა და პოპულაციური გენეტიკის განვითარებამ ბუნებრივი გადარჩევის ახსნა უფრო ზუსტი გახადა.

თანამედროვე ევოლუციური სინთეზი აერთიანებს ბუნებრივი გადარჩევის იდეას მენდელის მემკვიდრეობითობის კანონებთან, პოპულაციური გენეტიკის მოდელებთან და ევოლუციის სხვა მექანიზმებთან. ამ ჩარჩოში ევოლუცია შეიძლება აღწერილ იქნეს, როგორც პოპულაციაში ალელების სიხშირეების ცვლილება თაობების განმავლობაში.

გენეტიკური მრავალფეროვნების წყაროა მუტაციები, ხოლო სქესობრივი გამრავლებისას ახალი კომბინაციები წარმოიქმნება რეკომბინაციითა და სხვა პროცესებით. ბუნებრივი გადარჩევა მოქმედებს მემკვიდრეობითი ნიშნების განსხვავებული რეპროდუქციული წარმატების საშუალებით. სხვა მექანიზმები — მაგალითად გენეტიკური დრეიფი და გენების ნაკადი — პოპულაციას შეიძლება ცვლიდეს მაშინაც, როდესაც კონკრეტული ნიშნის მატარებლებს არსებითი უპირატესობა არ აქვთ.

დნმ-ის კოპირებისა და შეცდომების შესახებ დეტალური განმარტებაა Fabula.ge-ს სტატიაში „დნმ-ის რეპლიკაცია: ეტაპები, ფერმენტები და პროცესის მნიშვნელობა“. მემკვიდრეობითი ცვლილებების წარმოშობის გასაგებად მნიშვნელოვანია განვასხვაოთ მუტაციის გაჩენა და მისი შემდგომი გავრცელება: ეს ერთი და იგივე პროცესი არ არის.

ბუნებრივი გადარჩევა და ევოლუციის სხვა მექანიზმები

ამ განსხვავებების გამო არასწორია ტოლობა „ევოლუცია = მხოლოდ ბუნებრივი გადარჩევა“. ევოლუციას რამდენიმე მექანიზმი წარმართავს, ხოლო ბუნებრივი გადარჩევა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ადაპტაციის წარმოშობის ასახსნელად. ამის შესახებ იხილეთ OpenStax Biology 2e: Population Genetics.

ევოლუციის მტკიცებულებები: რაზეა დაფუძნებული თეორია?

ევოლუცია ეფუძნება ერთმანეთისგან დამოუკიდებელი სამეცნიერო დარგების მტკიცებულებებს. კვლევები იყენებს ნამარხებს, შედარებით ანატომიას, ემბრიოლოგიას, ბიოგეოგრაფიას, გენეტიკასა და უშუალოდ დაკვირვებად ცვლილებებს.

ნამარხები და გეოლოგიური დრო

ნამარხები გვაძლევს ინფორმაციას წარსულში მცხოვრები ორგანიზმების შესახებ. ქანების ასაკისა და ნამარხთა თანმიმდევრობის შესწავლა აჩვენებს, რომ დედამიწის ისტორიის სხვადასხვა მონაკვეთში სიცოცხლის ფორმები განსხვავდებოდა. ნამარხთა ჩანაწერი სრულყოფილი არ არის, მაგრამ მასში ჩანს მრავალრიცხოვანი გადაშენებული ჯგუფები და ფორმების თანმიმდევრული ცვლილებები.

ჰომოლოგიური სტრუქტურები და საერთო წინაპარი

ჰომოლოგიური სტრუქტურები ისეთი აგებულებებია, რომლებსაც საერთო ევოლუციური წარმოშობა აქვთ, მიუხედავად იმისა, რომ დღეს შესაძლოა სხვადასხვა ფუნქციას ასრულებდნენ. მაგალითად, ადამიანის ხელი, ღამურის ფრთა და ვეშაპის წინა კიდური ძვლოვანი აგებულების საერთო ძირითად გეგმას იზიარებს. ეს მსგავსება საერთო წარმოშობის ახსნას შეესაბამება.

განსხვავებულია ანალოგიური სტრუქტურები: ისინი მსგავს ფუნქციას შეიძლება ასრულებდნენ, მაგრამ დამოუკიდებელი ევოლუციური გზით განვითარებულიყვნენ. ამიტომ „მსგავსი ფუნქცია“ ყოველთვის „ერთი და იგივე წარმოშობის“ მტკიცებულება არ არის.

ბიოგეოგრაფია

კუნძულებსა და კონტინენტებზე მონათესავე სახეობათა გავრცელება ხშირად ასახავს ისტორიულ იზოლაციასა და საერთო წინაპრებს. დარვინის გალაპაგოსური დაკვირვებები და უოლესის მალაის არქიპელაგის კვლევები ამ მტკიცებულებების კლასიკური მაგალითებია.

დნმ-ისა და ცილების შედარება

მოლეკულური ბიოლოგია საშუალებას იძლევა სხვადასხვა სახეობის დნმ-ისა და ცილების მიმდევრობები ერთმანეთს შევადაროთ. მემკვიდრეობითი მსგავსებისა და განსხვავებების კანონზომიერებები ხშირად შეესაბამება საერთო წინაპრებიდან წარმოშობის მოდელებს. ეს მტკიცებულებების სფერო დარვინისა და უოლესის ეპოქაში ხელმისაწვდომი არ იყო.

ევოლუცია დაკვირვებაში

ევოლუციური ცვლილებები შესაძლებელია მოკლე დროის შუალედშიც დაკვირვდეს, განსაკუთრებით სწრაფად გამრავლებად ორგანიზმებში. მაგალითად, ანტიბიოტიკების მიმართ ბაქტერიების რეზისტენტობის გავრცელება შეიძლება ასახავდეს გადარჩევას, როდესაც რეზისტენტულ ვარიანტებს მკურნალობის პირობებში მეტი შანსი აქვთ გადარჩენისა და გამრავლების.

სწორი განმარტება ასეთია: ანტიბიოტიკი არ „ასწავლის“ ბაქტერიას, როგორ გახდეს მიზანმიმართულად რეზისტენტული. შესაბამისი გენეტიკური ვარიანტები შეიძლება უკვე არსებობდეს ან შემთხვევითი მუტაციებით და გენების გადაცემით გაჩნდეს; შემდგომ ანტიბიოტიკის ზემოქმედება ზოგ მათგანს სელექციურ უპირატესობას ანიჭებს. ამ მაგალითის უკეთ გასაგებად იხილეთ „პროკარიოტული უჯრედები: აგებულება, ფუნქციები და განსხვავება ეუკარიოტებისგან“.

სახეობათა წარმოშობა: როგორ უკავშირდება ბუნებრივი გადარჩევა ახალ სახეობებს?

სახეობათწარმოქმნა არის ევოლუციური პროცესი, რომლის შედეგადაც ერთი წინაპრული პოპულაციისგან შეიძლება ორი ან მეტი დამოუკიდებელი ევოლუციური ხაზი წარმოიქმნას. ამისთვის ხშირად მნიშვნელოვანია პოპულაციებს შორის გენების ნაკადის შეზღუდვა და დროთა განმავლობაში გენეტიკური განსხვავებების დაგროვება.

ალოპატრიული სახეობათწარმოქმნისას პოპულაციები გეოგრაფიულად გამოიყოფა, მაგალითად კუნძულებით, მთებითა თუ სხვა ბარიერებით. სიმპატრიული სახეობათწარმოქმნისას განსხვავება შეიძლება ერთსა და იმავე გეოგრაფიულ არეში განვითარდეს, სხვადასხვა ბიოლოგიური მექანიზმით. ამ პროცესში ბუნებრივ გადარჩევასთან ერთად მუტაცია, დრეიფი და რეპროდუქციული იზოლაციაც მნიშვნელოვან როლს ასრულებს.

ახალი სახეობა ერთ თაობაში აუცილებლობით არ წარმოიქმნება, ხოლო ყველა ადაპტაცია სახეობათწარმოქმნას არ იწვევს. პოპულაციაში შეიძლება შეიცვალოს ერთი ნიშნის სიხშირე ისე, რომ ყველა ინდივიდი კვლავ იმავე სახეობას ეკუთვნოდეს.

მიკროევოლუცია და მაკროევოლუცია: რა განსხვავებაა?

მიკროევოლუცია აღნიშნავს ევოლუციურ ცვლილებებს პოპულაციების დონეზე, მაგალითად ალელების სიხშირის ცვლილებას ან გარკვეული მემკვიდრეობითი ნიშნის გახშირებას. მაკროევოლუცია მოიცავს სახეობებს შორის და უფრო მაღალ ტაქსონომიურ დონეზე მიმდინარე ისტორიულ კანონზომიერებებს, მაგალითად სახეობათა წარმოშობას, გადაშენებასა და დიდი ჯგუფების დივერსიფიკაციას.

ეს ორი სფერო ურთიერთგამომრიცხავი არ არის. პოპულაციების გენეტიკური პროცესები მრავალი თაობის განმავლობაში მონაწილეობენ ფართომასშტაბიანი ევოლუციური კანონზომიერებების წარმოქმნაში, მაგრამ მაკროევოლუცია ასევე ითვალისწინებს სახეობათა წარმოშობისა და გადაშენების ისტორიას. დეტალური განხილვა მაკროევოლუციის ცალკე თემას ეკუთვნის.

ბუნებრივი გადარჩევა და სქესობრივი გამრავლება

მემკვიდრეობითი ცვალებადობის ფორმირებასა და გადაცემაში გამრავლების ტიპსაც აქვს მნიშვნელობა. სქესობრივი გამრავლების დროს გენეტიკური რეკომბინაცია და გამეტების შერწყმა ქმნის გენეტიკური ვარიანტების ახალ კომბინაციებს. უსქესო გამრავლებისას შთამომავლები ხშირად უფრო მეტად ჰგვანან მშობელს, მაგრამ გენეტიკური ცვლილებები მათ შორისაც შეიძლება წარმოიშვას მუტაციებით.

ბუნებრივი გადარჩევა მოქმედებს როგორც სქესობრივად, ისე უსქესოდ გამრავლებად პოპულაციებში, თუ არსებობს შესაბამისი მემკვიდრეობითი ცვალებადობა და რეპროდუქციული წარმატების განსხვავება. მეტი მაგალითისთვის იხილეთ Fabula.ge-ს სტატია „უსქესო გამრავლების ფორმები: სახეები, მაგალითები და განსხვავებები“.

დარვინ-უოლესის თეორიის მნიშვნელობა მეცნიერებისთვის

ბუნებრივი გადარჩევის თეორიამ ცოცხალი სამყაროს მრავალფეროვნების ახსნას ბუნებრივი, შესამოწმებელი მექანიზმი შესთავაზა. მან ბიოლოგებს საშუალება მისცა დაესვათ კონკრეტული კითხვები: რომელი მემკვიდრეობითი ნიშანი მოქმედებს გამრავლების წარმატებაზე, როგორ იცვლება მისი გავრცელება, რა როლს თამაშობს გარემო და რა მტკიცებულებებით შეიძლება ამის შემოწმება?

• ეკოლოგია: როგორ უკავშირდება ორგანიზმების მემკვიდრეობითი ნიშნები გარემოს პირობებსა და რესურსებს.
• გენეტიკა: როგორ იცვლება ალელების სიხშირე თაობებში.
• მედიცინა: როგორ ვრცელდება გარკვეული მემკვიდრეობითი მახასიათებლები, მათ შორის ზოგი მიკრობის მედიკამენტის მიმართ მდგრადობა.
• სოფლის მეურნეობა: როგორ მოქმედებს მავნებლებისა და პათოგენების პოპულაციებზე სელექციური ზეწოლა.
• ბუნების დაცვა: როგორ შეიძლება გენეტიკური მრავალფეროვნება და გარემოს ცვლილებები გავლენას ახდენდეს პოპულაციების მომავალზე.
• ბიოგეოგრაფია: როგორ წარმოიშვა ორგანიზმთა გავრცელების განსხვავებული ისტორიული კანონზომიერებები.

თანამედროვე ევოლუციურ ბიოლოგიას მრავალი დამატებითი სფერო აქვს, მაგრამ დარვინისა და უოლესის მთავარი იდეა — მემკვიდრეობით ცვალებადობაზე მოქმედი განსხვავებული რეპროდუქციული წარმატება — კვლავ მისი ერთ-ერთი საფუძველია.

ყველაზე გავრცელებული შეცდომები ევოლუციის თეორიის შესახებ

• „ევოლუცია ნიშნავს, რომ ერთი ინდივიდი ცხოვრების განმავლობაში ახალ სახეობად გადაიქცევა“: არასწორია. ევოლუცია პოპულაციებში თაობათაშორისი ცვლილებაა.
• „გადარჩება ყოველთვის ყველაზე ძლიერი“: არასწორია. ბიოლოგიური შეგუებულობა დაკავშირებულია რეპროდუქციულ წარმატებასთან და კონკრეტულ გარემოსთან.
• „ორგანიზმები საჭირო ნიშანს სურვილით ქმნიან“: არასწორია. მემკვიდრეობითი ვარიანტები მიზანმიმართულად არ ჩნდება იმისთვის, რომ ორგანიზმს კონკრეტული პრობლემა გადაუჭრას.
• „ევოლუციის მიზანია უფრო რთული ან უფრო სრულყოფილი ორგანიზმების შექმნა“: არასწორია. ევოლუციას წინასწარ განსაზღვრული მიზანი არ აქვს.
• „დარვინი იყო ერთადერთი ადამიანი, რომელმაც ბუნებრივი გადარჩევა აღმოაჩინა“: არასწორია. ალფრედ რასელ უოლესმა მექანიზმი დამოუკიდებლად აღწერა.
• „1858 წელს დარვინმა და უოლესმა ერთად წაიკითხეს თავიანთი მოხსენება“: არასწორია. ერთობლივი ტექსტები წარადგინეს, მაგრამ არც ერთი ავტორი სხდომას არ ესწრებოდა.
• „ევოლუცია მხოლოდ ბუნებრივი გადარჩევაა“: არასწორია. არსებობს გენეტიკური დრეიფი, მუტაცია, გენების ნაკადი და სხვა მექანიზმები.
• „მუტაცია ყოველთვის საზიანოა“: არასწორია. მუტაცია შეიძლება იყოს საზიანო, ნეიტრალური ან კონკრეტულ პირობებში სასარგებლო.
• „ადამიანი დღეს მცხოვრები მაიმუნისგან წარმოიშვა“: არაზუსტია. ადამიანები და სხვა დღეს მცხოვრები პრიმატები საერთო წინაპრებს იზიარებენ.
• „ევოლუცია ცდილობს ახსნას, როგორ გაჩნდა სამყაროში პირველი სიცოცხლე“: არასწორია. ევოლუციური თეორია აღწერს მემკვიდრეობით ცვალებადობასა და ცოცხალი ფორმების ცვლილებას; სიცოცხლის წარმოშობის კვლევა ცალკე საკითხია.
• „მეცნიერული თეორია უბრალოდ ვარაუდია“: არასწორია. მეცნიერებაში თეორია მტკიცებულებებით გამყარებული, შესამოწმებელი განმარტებითი ჩარჩოა.
• „ევოლუცია მხოლოდ წარსულში მიმდინარეობდა“: არასწორია. ევოლუციური ცვლილებები ცოცხალ პოპულაციებშიც შეიძლება შეინიშნებოდეს.

სასკოლო კონსპექტი: დარვინ-უოლესის თეორია

1. ავტორები: ჩარლზ დარვინი (1809–1882) და ალფრედ რასელ უოლესი (1823–1913).
2. ისტორიული თარიღი: 1858 წლის 1 ივლისი, ლონდონის ლინეის საზოგადოებაში ბუნებრივი გადარჩევის შესახებ მასალების ერთობლივი წარდგენა.
3. დარვინის წიგნი: On the Origin of Species, 1859 წელი.
4. თეორიის არსი: ბუნებრივი გადარჩევა თაობების განმავლობაში ცვლის მემკვიდრეობითი ნიშნების გავრცელებას.
5. პირველი პირობა: პოპულაციაში არსებობს განსხვავებები — ცვალებადობა.
6. მეორე პირობა: ამ განსხვავებების ნაწილი მემკვიდრეობითია.
7. მესამე პირობა: რესურსები შეზღუდულია, ხოლო ორგანიზმებს მრავალი შთამომავლის წარმოქმნა შეუძლიათ.
8. მეოთხე პირობა: ინდივიდებს აქვთ განსხვავებული რეპროდუქციული წარმატება.
9. ადაპტაცია: გარემოში ხელსაყრელი მემკვიდრეობითი ნიშნის გავრცელება.
10. თანამედროვე განმარტება: ევოლუცია მოიცავს პოპულაციის გენეტიკური შემადგენლობის ცვლილებას თაობებში.
11. სხვა მექანიზმები: მუტაცია, გენეტიკური დრეიფი და გენების ნაკადი.
12. მტკიცებულებები: ნამარხები, ჰომოლოგია, ბიოგეოგრაფია, დნმ-ის კვლევები და უშუალო დაკვირვებები.

ხშირად დასმული კითხვები

რა არის დარვინ-უოლესის ევოლუციური თეორია?

ეს არის ბუნებრივი გადარჩევის მექანიზმით ევოლუციის ახსნა, რომელიც ჩარლზ დარვინმა და ალფრედ რასელ უოლესმა დამოუკიდებლად განავითარეს. მემკვიდრეობითი ნიშნების მქონე ინდივიდების განსხვავებულმა გამრავლების წარმატებამ შეიძლება პოპულაცია თაობების განმავლობაში შეცვალოს.

რას ამბობს დარვინის თეორია მარტივი სიტყვებით?

ერთ პოპულაციაში ორგანიზმები განსხვავდებიან; ზოგი განსხვავება მემკვიდრეობით გადადის. გარემოს გარკვეულ პირობებში ზოგი ნიშნის მქონე ინდივიდი საშუალოდ მეტ შთამომავალს ტოვებს, რის გამოც ეს ნიშანი დროთა განმავლობაში უფრო გავრცელებული ხდება.

ვინ იყო ალფრედ რასელ უოლესი?

უოლესი ბრიტანელი ბუნებისმეტყველი იყო, რომელმაც დარვინისგან დამოუკიდებლად ჩამოაყალიბა ბუნებრივი გადარჩევის იდეა. მან ფართოდ შეისწავლა ამაზონისა და მალაის არქიპელაგის ბიომრავალფეროვნება.

როდის წარადგინეს დარვინმა და უოლესმა თეორია?

ბუნებრივი გადარჩევის შესახებ მათი მასალები ერთობლივად წარადგინეს 1858 წლის 1 ივლისს ლონდონის ლინეის საზოგადოებაში. ავტორები სხდომას პირადად არ ესწრებოდნენ.

რომელ წელს გამოაქვეყნა დარვინმა „სახეობათა წარმოშობა“?

1859 წელს. წიგნის ინგლისური სათაურია On the Origin of Species.

რა არის ბუნებრივი გადარჩევა?

ბუნებრივი გადარჩევა არის მემკვიდრეობითი განსხვავებების მქონე ინდივიდების არათანაბარი რეპროდუქციული წარმატება, რომელიც თაობების განმავლობაში ნიშან-თვისებების გავრცელებას ცვლის.

რა არის ბუნებრივი გადარჩევის ძირითადი პირობები?

ინდივიდებს შორის ცვალებადობა, ამ ცვალებადობის მემკვიდრეობითი ნაწილი, შეზღუდული რესურსები და განსხვავებული გადარჩენისა და გამრავლების წარმატება.

რას ნიშნავს „ყველაზე შეგუებულის გადარჩენა“?

ბიოლოგიაში შეგუებულობა არ ნიშნავს მხოლოდ ძალას ან ზომას. მთავარი არის, რამდენად წარმატებით ტოვებს ინდივიდი გამრავლებისუნარიან შთამომავლობას მოცემულ გარემოში.

რით განსხვავდება ბუნებრივი გადარჩევა ხელოვნურისგან?

ბუნებრივი გადარჩევისას ნიშნების გავრცელებას გარემოში რეპროდუქციული წარმატება განსაზღვრავს; ხელოვნური გადარჩევისას ადამიანს შეუძლია თავად შეარჩიოს გასამრავლებელი ორგანიზმები სასურველი ნიშნებით.

რა განსხვავებაა დარვინისა და ლამარკის შეხედულებებს შორის?

სასკოლო შედარებით, ლამარკის ისტორიული მოდელი განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებდა შეძენილი თვისებების მემკვიდრეობას, ხოლო დარვინისა და უოლესის მექანიზმი ეფუძნებოდა მემკვიდრეობით განსხვავებებსა და რეპროდუქციულ წარმატებას.

როგორ უკავშირდება ევოლუცია გენეტიკას?

გენეტიკა აღწერს, როგორ წარმოიქმნება და გადაეცემა მემკვიდრეობითი ვარიანტები. თანამედროვე პოპულაციური გენეტიკა ევოლუციას, მათ შორის, ალელების სიხშირეთა თაობათაშორის ცვლილებებით იკვლევს.

რა არის ადაპტაცია?

ადაპტაცია არის მემკვიდრეობითი ნიშანი, რომელიც კონკრეტულ გარემოში გადარჩენასა და გამრავლებას უწყობს ხელს; პოპულაციაში ასეთი ნიშნების გავრცელება ბუნებრივი გადარჩევის შედეგად შეიძლება შეიცვალოს.

არის თუ არა ევოლუცია შემთხვევითი პროცესი?

ევოლუციაში მოქმედებს როგორც შემთხვევითი მექანიზმები, მაგალითად გენეტიკური დრეიფი და მუტაციების წარმოქმნა კონკრეტული საჭიროების მიმართ, ისე არაშემთხვევითი ბუნებრივი გადარჩევა. მთლიან პროცესს წინასწარ განსაზღვრული მიზანი არ აქვს.

ხდება თუ არა ევოლუცია დღეს?

დიახ. პოპულაციების გენეტიკური შემადგენლობა შეიძლება ახლაც იცვლებოდეს, მათ შორის სწრაფად გამრავლებად მიკროორგანიზმებში, სადაც ზოგჯერ ცვლილებების დაკვირვება შედარებით მოკლე პერიოდშია შესაძლებელი.

ამტკიცებს თუ არა თეორია, რომ ადამიანი თანამედროვე მაიმუნისგან წარმოიშვა?

არა. ევოლუციური ნათესაობა ნიშნავს, რომ ადამიანებსა და სხვა დღეს მცხოვრებ პრიმატებს შორეულ წარსულში საერთო წინაპრები ჰყავდათ, და არა იმას, რომ რომელიმე თანამედროვე სახეობა პირდაპირ სხვა თანამედროვე სახეობისგან წარმოიშვა.

ევოლუციური თეორია ხსნის სიცოცხლის წარმოშობას?

ევოლუციური თეორია ძირითადად აღწერს მემკვიდრეობით ცვლილებასა და ცოცხალი ორგანიზმების მრავალფეროვნების განვითარებას. პირველი სიცოცხლის წარმოშობის მექანიზმები ცალკე სამეცნიერო საკითხია.

შეამოწმე ცოდნა: კითხვები პასუხებით

1. რომელ წელს წარადგინეს დარვინისა და უოლესის მასალები ერთად?
2. რა არის ბუნებრივი გადარჩევის ძირითადი შედეგი პოპულაციის დონეზე?
3. რატომ არის აუცილებელი მემკვიდრეობითი ცვალებადობა ბუნებრივი გადარჩევისთვის?
4. ნიშნავს თუ არა შეგუებულობა მხოლოდ ფიზიკურ ძალას?
5. რა განსხვავებაა მუტაციასა და ბუნებრივ გადარჩევას შორის?
6. რა არის გენეტიკური დრეიფი?
7. რა განსხვავებაა ადაპტაციასა და აკლიმატიზაციას შორის?
8. რომელმა მეცნიერმა განავითარა ბუნებრივი გადარჩევის იდეა დარვინისგან დამოუკიდებლად?
9. რომელი წიგნი გამოსცა დარვინმა 1859 წელს?
10. დაასახელეთ ევოლუციის სამი სახის მტკიცებულება.

პასუხები: 1. 1858 წელს, 1 ივლისს; 2. მემკვიდრეობითი ვარიანტების სიხშირეთა შესაძლო ცვლილება თაობებში; 3. არამემკვიდრეობითი ცვლილება პირდაპირ ვერ გავრცელდება შთამომავლობაში გენეტიკური ნიშნის სახით; 4. არა, ის რეპროდუქციულ წარმატებას უკავშირდება; 5. მუტაცია წარმოქმნის გენეტიკურ ვარიანტს, გადარჩევა კი შეიძლება ცვლიდეს მისი მატარებლების გავრცელებას; 6. ალელების სიხშირის შემთხვევითი ცვლილება; 7. ადაპტაცია მემკვიდრეობითი ევოლუციური ნიშანია, აკლიმატიზაცია ინდივიდის პასუხია გარემოზე; 8. ალფრედ რასელ უოლესმა; 9. On the Origin of Species; 10. მაგალითად ნამარხები, ჰომოლოგიური სტრუქტურები და დნმ-ის შედარება.

გამოყენებული სამეცნიერო და ისტორიული წყაროები

• The Linnean Society — Alfred Russel Wallace (1823–1913): უოლესის დამოუკიდებელი აღმოჩენა და 1858 წლის ერთობლივი მასალების ისტორია.
• The Linnean Society — 160th Anniversary of the Darwin–Wallace Presentation: 1858 წლის 1 ივლისის სხდომა, ორი ავტორის არყოფნა და ისტორიული ქრონოლოგია.
• OpenStax Biology 2e — 18.1 Understanding Evolution: ბუნებრივი გადარჩევის წინაპირობები, ადაპტაცია, მემკვიდრეობითი ცვალებადობა და ევოლუციის მტკიცებულებები.
• OpenStax Biology 2e — 18.2 Formation of New Species: სახეობათწარმოქმნა, რეპროდუქციული იზოლაცია და ადაპტაციური რადიაცია.
• OpenStax Biology 2e — 19.2 Population Genetics: ალელების სიხშირეები, ბუნებრივი გადარჩევა, მუტაცია, გენეტიკური დრეიფი და გენების ნაკადი.
• OpenStax Biology 2e — Chapter 19 Summary: ევოლუციის თანამედროვე სინთეზი და პოპულაციური გენეტიკის ძირითადი ცნებები.
• Wikimedia Commons — Wallace & Darwin plaques, Westminster Abbey: სტატიის გარეკანის წყარო, ფოტოგრაფი 14GTR, CC BY-SA 4.0.

დასკვნა

დარვინ-უოლესის ევოლუციური თეორიის ცენტრალური იდეაა, რომ პოპულაციებში არსებული მემკვიდრეობითი განსხვავებები გარემოს კონკრეტულ პირობებში ინდივიდების რეპროდუქციულ წარმატებასთანაა დაკავშირებული. ბუნებრივი გადარჩევის შედეგად ხელსაყრელი ნიშნები შეიძლება თაობების განმავლობაში უფრო გავრცელდეს და პოპულაცია შეიცვალოს. დარვინმა და უოლესმა ეს მექანიზმი ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად ჩამოაყალიბეს და 1858 წელს ერთობლივად გააცნეს სამეცნიერო საზოგადოებას. თანამედროვე გენეტიკამ მათი იდეები განავრცო და ევოლუცია მტკიცებულებებზე დაფუძნებულ ფართო სამეცნიერო ჩარჩოში მოაქცია, რომელიც ბუნებრივ გადარჩევასთან ერთად სხვა გენეტიკურ მექანიზმებსაც განიხილავს.