კანიბალიზმი საქართველოში: რა ვიცით გახმაურებულ საქმეებზე

კანიბალიზმი საქართველოში: რა ვიცით გახმაურებულ საქმეებზე

კანიბალიზმი საქართველოში: რა ვიცით გახმაურებულ საქმეებზე

Home » კანიბალიზმი საქართველოში: რა ვიცით გახმაურებულ საქმეებზე

კანიბალიზმის შესახებ საქართველოში გავრცელებულ ცნობებს შორის ყველაზე გახმაურებული 2016 წელს თბილისში მომხდარი მკვლელობის საქმეა. საქმეზე სასამართლომ გამამტყუნებელი განაჩენი გამოიტანა, თუმცა ბრალდების ის ნაწილი, რომელსაც პრესაში კანიბალიზმს უწოდებდნენ, ვერ დამტკიცდა. სანზონაში 2022 წელს გავრცელებულ ეჭვს მოგვიანებით ექსპერტიზის შედეგზე გაკეთებული განმარტება მოჰყვა. უფრო ძველი ვერსია კი მცხეთის სამთავროს სამარხების ინტერპრეტაციას უკავშირდება. ამ სამ ამბავზე ხელმისაწვდომი წყაროები კანიბალიზმის შემთხვევას არ ადასტურებს.

როგორ გაჩნდა „კანიბალიზმის საქმე“ თბილისში?

2016 წლის ოქტომბერში თბილისში 76 წლის ლუბა ყოჩიაშვილი მოკლეს. ნოემბერში საქართველოს მთავარი პროკურატურის წარმომადგენელმა ჟურნალისტებს უთხრა, რომ საქმეზე ერთ-ერთმა ბრალდებულმა, ბექა შენგელიამ, აღიარა, რომ მსხვერპლის გული შეჭამა. სწორედ ამ განცხადებამ და გამოძიების მიერ გავრცელებულმა ვერსიამ განაპირობა ის, რომ მედიაში მკვლელობას ხშირად „კანიბალიზმის საქმედ“ მოიხსენიებდნენ. მედია ამ სახელწოდებას თავად განაჩენის გაშუქების დროსაც იყენებდა. ინტერფაქსის რეპორტაჟი პროკურატურის განცხადებაზე.

2017 წლის 23 ივნისს თბილისის საქალაქო სასამართლომ ბექა შენგელიას უვადო პატიმრობა მიუსაჯა, ირმა ყოჩიაშვილს კი 20 წლით თავისუფლების აღკვეთა. სასამართლოს განცხადების მიხედვით, მტკიცებულებების შესწავლის შემდეგ ვერ დადასტურდა შენგელიას წინააღმდეგ წარდგენილი ბრალდების ნაწილი, რომელიც მსხვერპლის სხეულის ორგანოს სხვაგვარად გამოყენებას ეხებოდა. ამ ნაწილში სასამართლომ ის უდანაშაულოდ ცნო. „ნეტგაზეთის“ ცნობაში გამოქვეყნებულია სასამართლოს განცხადების შესაბამისი ნაწყვეტი.

საქმის გაშუქებისას მნიშვნელოვანია ორივე ინფორმაციის თარიღი. 2016 წლის ცნობა გამოძიების ეტაპს აღწერს და პროკურატურის წარმომადგენლის სიტყვებს ეყრდნობა. 2017 წლის ცნობა კი ასახავს, როგორ შეაფასა თბილისის საქალაქო სასამართლომ წარდგენილი მტკიცებულებები. თუ მხოლოდ პირველ წყაროს წავიკითხავთ, შეიძლება გამოგვრჩეს, რომ მკვლელობისთვის დაკისრებული სასჯელი და კანიბალიზმთან დაკავშირებული ბრალდების ბედი ერთი და იმავე განაჩენის სხვადასხვა ნაწილია.

რა გაირკვა სანზონის ამბავზე 2022 წელს?

2022 წლის ივნისში „TV პირველმა“ გაავრცელა ცნობა, რომ სანზონაში, თბილისის ერთ-ერთ უბანში, პოლიციამ საცხოვრებელ ბინაში გაფუჭებული ხორცი იპოვა. ტელეკომპანიამ სათაურში სავარაუდო კანიბალიზმი ახსენა. იმავე პერიოდში შინაგან საქმეთა სამინისტრომ „ინტერპრესნიუსს“ გამოძიების დაწყება დაუდასტურა. ხორცის წარმოშობის გასარკვევად ექსპერტიზა იყო საჭირო. „TV პირველის“ თავდაპირველი ცნობა და ცნობა გამოძიების დაწყებაზე.

ამბის გაგრძელება იმავე წლის ოქტომბერში გამოქვეყნდა. ბინის მფლობელის ძმამ „ინტერპრესნიუსს“ განუცხადა, რომ დასრულებული ექსპერტიზის მიხედვით, ამოღებული მასალა ცხოველის ხორცი აღმოჩნდა. გამოქვეყნებული სტატია ოჯახის წევრის მონათხრობს ეყრდნობა. ექსპერტიზის ოფიციალური დასკვნის ასლი მასში არ დევს. „ამბები.ჯის“ 10 ოქტომბრის პუბლიკაცია.

როდესაც ამ ამბავს სხვა გვერდზე ან სოციალურ ქსელში გავაწყდებით, გამოსადეგია გამოქვეყნების თარიღის ნახვა. ივნისის ტექსტები გვიყვება, რა იცოდნენ ჟურნალისტებმა ექსპერტიზის დასრულებამდე. ოქტომბრის სტატია უკვე აჩვენებს, რა გაიგო მედიამ მოგვიანებით და ვისგან მიიღო ეს ინფორმაცია. თუ ციტატას თარიღი და წყარო მოჰყვება, მკითხველსაც შეუძლია თავად შეადაროს პირველადი ვარაუდი მოგვიანებით გავრცელებულ ცნობას.

რატომ კამათობდა ილია ჭავჭავაძე კაციჭამიობაზე?

კანიბალიზმზე კამათი ქართულ პუბლიცისტიკაში თანამედროვე ამბებზე ბევრად ადრე გაჩნდა. XIX საუკუნის მეორე ნახევარში ფრიდრიხ ბაიერნმა მცხეთის სამთავროს სამაროვანზე ასობით სამარხი გათხარა. ეს ძეგლი სხვადასხვა პერიოდის სამარხებსა და ნამოსახლარებს მოიცავს. მისი სისტემური შესწავლა 1938 წელს, მცხეთის არქეოლოგიური ექსპედიციის შექმნის შემდეგ დაიწყო. სამთავროს სამაროვნის აღწერა ეროვნული ბიბლიოთეკის ვიკილექსიკონში.

ივანე ჯაბადარი ბაიერნის გათხრების ინტერპრეტაციას დაეყრდნო და ივარაუდა, რომ ძველ ქართველებში კაციჭამიობა გავრცელებული იყო. ილია ჭავჭავაძე ამ მსჯელობას წერილების ციკლში „აი ისტორია“ შეედავა. ის ყურადღებას ამახვილებდა იმაზე, თუ რამდენად სანდო იყო ჯაბადარის წყაროები და რა შეიძლებოდა დაესკვნათ მკვლევრებს სამარხებში ნაპოვნი ადამიანის და ცხოველის ნაშთებიდან. „აი ისტორიის“ ციფრული გამოცემა და ვახტანგ აბაშმაძის ნაშრომი ამ პოლემიკის შესახებ.

აქ ორი სხვადასხვა მტკიცებაა შესამოწმებელი. ერთი ისაა, თუ რა პრაქტიკაზე შეიძლება მიანიშნებდეს კონკრეტულ სამარხში აღმოჩენილი მასალა. მეორე კი ის, თუ რამდენად გავრცელებული იყო ეს პრაქტიკა მთელ საზოგადოებაში. ამ უკანასკნელი დასკვნისთვის გაცილებით ფართო მტკიცებულებაა საჭირო. ამავე მიზეზით ვერც ერთ სადავო აღმოჩენას ვერ დავეყრდნობით იმისთვის, რომ კატეგორიულად ვილაპარაკოთ იმაზე, რა ხდებოდა საქართველოს ტერიტორიაზე ყველა ეპოქაში.

ილია თავადაც უშვებდა, რომ შორეულ წარსულში მსგავსი ჩვეულების არსებობა შესაძლებელი იყო. მისი წერილის მთავარი კითხვა უფრო კონკრეტული იყო. საკმარისი იყო თუ არა ჯაბადარის მიერ მოყვანილი საბუთები იმისთვის, რომ ეს ამბავი ძველი ქართველების შესახებ დადგენილ ფაქტად მიეჩნიათ? ამ კითხვის გამო პოლემიკა დღესაც საინტერესოა. ერთი არქეოლოგიური აღმოჩენის მნიშვნელობა შეიძლება სადავო დარჩეს მაშინაც, როცა სამარხის მდებარეობა და გათხრების ისტორია კარგად ვიცით. „აი ისტორიის“ მეათე წერილი.

ისტორიულ წყაროს თავისი დანიშნულებაც აქვს. ილიას წერილი გვიჩვენებს, რას ედავებოდნენ ერთმანეთს XIX საუკუნის პუბლიცისტები. ეროვნული ბიბლიოთეკის ვიკილექსიკონის ჩანაწერი კი სამაროვნის ადგილმდებარეობას, კვლევის ეტაპებსა და აღმოჩენილ მასალას აღწერს. ამ ორი წყაროს ერთად წაკითხვა მკითხველს საშუალებას აძლევს, კამათის საგანი თავად არქეოლოგიური ძეგლის ისტორიას დაუკავშიროს.

ამ დისკუსიის მონაწილეზე მეტი შეგიძლიათ წაიკითხოთ Fabula.ge-ის სტატიაში „ილია ჭავჭავაძე და თერგდალეულები“.

რას უნდა მივაქციოთ ყურადღება ასეთი ამბის გადამოწმებისას?

პირველი ნაბიჯი იმის გარკვევაა, კონკრეტულად რას ამტკიცებს წყარო. გამოძიების დაწყების შესახებ ცნობა ადასტურებს, რომ სამართალდამცავები გარემოებებს იკვლევენ. პროკურატურის განცხადება გვაცნობს ბრალდების მხარის პოზიციას. განაჩენში ჩანს, რომელი გარემოებები მიიჩნია სასამართლომ დადასტურებულად. თუ ტექსტი ექსპერტიზას ეყრდნობა, ღირს იმის შემოწმებაც, გამოქვეყნებულია თავად დასკვნა თუ ჟურნალისტი მის შინაარსს სხვა პირისგან გადმოსცემს.

ასევე სასარგებლოა სათაურისა და სტატიის ბოლო ნაწილის წაკითხვა. ახალი ცნობა ზოგჯერ ცალკე სტატიად ქვეყნდება, ადრინდელი მასალა კი იმავე სათაურით რჩება. სანზონის ამბავში პირველ და შემდგომ ცნობას რამდენიმე თვე აშორებს. ყოჩიაშვილის საქმეზე პირველი სასამართლო ინსტანციის გადაწყვეტილება მომდევნო წელს გამოქვეყნდა. ამ შუალედებში გაჩენილი პუბლიკაციები გადამოწმებისას იმ დროის მდგომარეობას ასახავს.

ხშირად დასმული კითხვები

დადასტურდა თუ არა კანიბალიზმი 2016 წლის თბილისის საქმეზე?

თბილისის საქალაქო სასამართლოში ვერ დადასტურდა ბრალდების ნაწილი, რომელიც მსხვერპლის სხეულის ორგანოს სხვაგვარად გამოყენებას ეხებოდა. სასამართლომ მკვლელობის საქმეზე განაჩენი 2017 წლის 23 ივნისს გამოაცხადა.

რატომ უწოდებდნენ ამ მკვლელობას „კანიბალიზმის საქმეს“?

სახელწოდება გავრცელდა გამოძიების ვერსიისა და პროკურატურის წარმომადგენლის განცხადების შემდეგ. ჟურნალისტები ამ ფორმულირებას საქმის ამოსაცნობად განაჩენის გაშუქების დროსაც იყენებდნენ.

რა აღმოჩნდა სანზონის ბინაში ამოღებული ხორცი?

ბინის მფლობელის ძმის თქმით, ექსპერტიზამ დაადგინა, რომ ამოღებული მასალა ცხოველის ხორცი იყო. ეს ინფორმაცია მედიაში 2022 წლის 10 ოქტომბერს გამოქვეყნდა.

ამტკიცებს თუ არა სამთავროს გათხრები, რომ ძველ საქართველოში კაციჭამიობა გავრცელებული იყო?

სამარხებში ადამიანისა და ცხოველის ნაშთების აღმოჩენა ასეთი დასკვნის გამოსატანად საკმარისი საფუძველი არ არის. ჯაბადარის მიერ გაზიარებულ ამ ინტერპრეტაციას ილია ჭავჭავაძე „აი ისტორიაში“ შეედავა.

შეიძლება თუ არა ამ წყაროებით დავასკვნათ, რომ საქართველოში კანიბალიზმი არასოდეს მომხდარა?

ამ წყაროების საფუძველზე შეიძლება შეფასდეს სტატიაში განხილული სამი ამბავი. ქვეყნის მთელ ისტორიაზე დასკვნის გამოსატანად სხვა პერიოდებისა და შემთხვევების წყაროების ცალკე შესწავლა დაგვჭირდებოდა.