პეტრე ოცხელი (1907–1937) ქართული თეატრის ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული სცენოგრაფი და ავანგარდისტი მხატვარია. მან სცენის დეკორაცია დამოუკიდებელ მხატვრულ ენად გადააქცია: სივრცე, კოსტიუმი, განათება და მსახიობის მოძრაობა ერთ კომპოზიციაში გააერთიანა. მისი სიცოცხლე სტალინურმა რეპრესიებმა ტრაგიკულად შეწყვიტა, მაგრამ მისმა ესკიზებმა ქართული სცენოგრაფიის ისტორიაში განსაკუთრებული ადგილი დაიკავა.
ბიოგრაფია: ქუთაისიდან თეატრამდე
ოცხელი 1907 წლის 8 ოქტომბერს ქუთაისში დაიბადა. ბავშვობის ნაწილი მოსკოვში გაატარა, საქართველოში დაბრუნების შემდეგ კი ხატვას დაეუფლა. 1926 წელს თბილისის სამხატვრო აკადემიაში სწავლობდა. ახალგაზრდა მხატვრის შესაძლებლობა შენიშნა რეჟისორმა კოტე მარჯანიშვილმა და თეატრში მუშაობა შესთავაზა. სწორედ სცენამ მისცა შესაძლებლობა, მხატვრობა არქიტექტურასა და მოძრაობასთან გაეერთიანებინა.
„ურიელ აკოსტა“ და ცნობილი დადგმები
1929 წლის „ურიელ აკოსტას“ სცენოგრაფია ოცხელის სახელთან დაკავშირებული ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ნამუშევარია. იგი მუშაობდა „ოტელოს“, „ყაჩაღების“ და სხვა სპექტაკლების გაფორმებაზეც. მისი ნახატები მხოლოდ დეკორაციის წინასწარი მონახაზი არ ყოფილა: ესკიზებში უკვე ჩანს სპექტაკლის რიტმი, პერსონაჟების ურთიერთობა და სივრცის დრამატული გადაწყვეტა.
რით გამოირჩევა ოცხელის სტილი?
მხატვრის ხელწერას ახასიათებს გეომეტრიული ფორმები, მაღალი კონსტრუქციები, მკვეთრი სილუეტები და არტ-დეკოს დახვეწილობა. სცენაზე არქიტექტურული ელემენტები მსახიობს მოძრაობის მიმართულებას კარნახობს. პეტრე ოცხელის თეატრალური ნამუშევრები გვიჩვენებს, როგორ შეიძლება ნახატმა შექმნას არა მხოლოდ გარემო, არამედ სპექტაკლის მთავარი აზრიც.
რეპრესიები და მემკვიდრეობა
1937 წელს ოცხელი სტალინური რეპრესიების მსხვერპლი გახდა და 2 დეკემბერს დახვრიტეს. იგი მხოლოდ 30 წლის იყო. მისი ესკიზები დღეს იკვლევა როგორც ქართული მოდერნიზმის მნიშვნელოვანი მასალა. ქართული მხატვრობის სხვა მიმართულების სანახავად გაეცანით ელენე ახვლედიანის შემოქმედებას.
ხშირად დასმული კითხვები
როდის დაიბადა პეტრე ოცხელი?
1907 წლის 8 ოქტომბერს, ქუთაისში.
რით არის ცნობილი?
თეატრის ავანგარდული სცენოგრაფიითა და კოსტიუმების დიზაინით, განსაკუთრებით „ურიელ აკოსტას“ გაფორმებით.